Betere vloerisolatie haalt scherpe piek uit netbelasting warmtepomp

05.05.2026 Sjoerd Rispens

Goede vloerisolatie is niet alleen een goede energiemaatregel, maar is ook cruciaal in de strijd tegen netcongestie. Die conclusie trok Ton Willemsen, oprichter en eigenaar van TonZon, nadat hij onderzoek ging doen naar aanleiding van een rondetafelgesprek dat in politiek Den Haag werd gehouden. Met betere vloerisolatie gaat er minder warmte verloren naar de kruipruimte waardoor de warmtepomp minder hoeft te leveren. Bij woningen met vloerverwarming is dit effect bij een koude periode groter aan het einde van de winter dan bij het begin, stelt Willemsen.

“De koude periodes kunnen, zoals we allemaal weten, voorkomen in december, januari en februari”, zegt Willemsen. “Maar bij dat rondetafelgesprek bleek dat een ‘dunkelfaute’ [periode met geen of nauwelijks zon en wind] in februari het meest wordt gevreesd. Dat vond ik opvallend, omdat januari in Nederland de koudste maand is. Je zou daar dus de grootste problemen verwachten. Uit onze eigen meetgegevens en gegevens van het KNMI blijkt echter dat in februari de grond buiten het koudst is. In die maand is het warmteverlies via de begane grondvloer dus groter dan in januari.”

Willemsen gaat verder: “Bovendien komt dan het drinkwater met de laagste temperatuur de woning binnen. Door dit laatste kun je stellen dat een kopje koffie aan het einde van de winter meer energie kost dan aan het begin.” Voor een kopje koffie is dat verschil verwaarloosbaar, maar bij dagelijkse toepassingen zoals koken, (af)wasmachines en warm tapwater loopt het extra energieverbruik snel op.

Hoe helpt betere vloerisolatie in dit verhaal? “In het kort komt het hier op neer”, legt Willemsen uit. “Met betere vloerisolatie gaat er minder warmte verloren naar de kruipruimte. De kruipruimte verliest veel warmte via de funderingsmuren aan de koude grond buiten.  Aan het einde van de winter heeft de temperatuur van de grond buiten zijn dieptepunt bereikt en is dit verlies dus het grootst.”

“Bij woningen met een warmtepomp en vloerverwarming komen daar nog effecten bij. Tijdens een koudegolf is bij gelijke buitentemperatuur het warmteverlies via de buitenschil en ventilatie vergelijkbaar. Wanneer vloerverwarming hoofdverwarming is, dan moet deze warmtevraag door de vloer worden geleverd. Hoe groter dit warmteverlies door de buitenschil hoe warmer de vloer moet zijn en daarmee hoe hoger de aanvoertemperatuur van het water om aan de warmtevraag te voldoen. Dit vergroot de temperatuurgradiënt tussen de vloer en de kruipruimte waardoor het warmteverlies groter is dan bij een normale vloer en het grootst aan het einde van de winter wanneer de grond buiten het koudst is geworden. Wanneer het water wordt verwarmd door een warmtepomp, heeft betere vloerisolatie twee elkaar versterkende effecten op de piekbelasting. De warmtepomp hoeft minder warmte te leveren, en de gewenste vloertemperatuur wordt bereikt met een lagere aanvoertemperatuur, waardoor de warmtepomp efficiënter werkt (COP is hoger).”

Foute aannames rond vloerisolatie

Vloerisolatie is volgens Willemsen nog ondergewaardeerd. “Ik sprak laatst iemand die betrokken is bij de regelgeving over vloeren. Een rapport van W/E Adviseurs toont al aan dat vloerisolatie in de normering sterk is achtergebleven. Daaruit blijkt dat er minder aandacht aan wordt besteed. Dat is al zo vanaf het moment dat we zijn gaan isoleren. Er zitten nog steeds twee foute aannames in de manier waarop we naar vloerverliezen kijken.”

“Ten eerste wordt er uitgegaan van een constante bodemtemperatuur, maar die fluctueert tussen zomer en winter”, gaat hij verder. “Met een constante temperatuur is het natuurlijk makkelijk rekenen, maar die berekeningen kloppen dan niet. Met die insteek zou je er nooit achter komen dat de grond in februari het koudst is. En de huidige normen gaan er van uit dat vloerverwarming een  vloer niet warmer maakt terwijl dat aantoonbaar wel het geval is. Deze tekortkomingen zijn al eerder aangetoond en erkend maar zijn voorlopig terzijde geschoven.”

“Wat hier speelt is dat een herziening nu grote invloed heeft op de huidige energielabels. Die moeten voor grondgebonden woningen dan allemaal worden aangepast, maar dat wil het ministerie niet omdat dat heel veel werk kost. In 2030 moet dat dan wel bijgewerkt zijn, maar tot die tijd wordt iedereen eigenlijk op het verkeerde been gezet. Bouwkundigen en beleidmakers denken daarom nog steeds dat de huidige norm voor vloerisolatie in de nieuwbouw (Rc=3,7 m²K/W) adequaat is, hoewel 95 procent van de nieuwe woningen vloerverwarming krijgt. Milieu Centraal adviseert al jaren bij vloeren met vloerverwarming tenminste R=5 omdat anders te veel warmte naar beneden verloren gaat.”

In het rapport over Netbewuste Nieuwbouw staat dat de grootste bijdrage aan netbelasting wordt veroorzaakt door ruimteverwarming en warm tapwater. Bij de ontwerpprincipes van Netbewuste Nieuwbouw staat het verlagen van het energieverbruik op de eerste plaats waarbij je eerst moet kijken naar het verminderen van de warmtevraag. “Aangezien de buitenschil van een nieuwe woning al redelijk op orde is, ligt het voor de hand om te kijken naar het gebouwdeel dat is achtergebleven: de vloer”, stelt Willemsen. “Juist gebrekkige vloerisolatie veroorzaakt scherpe pieken in de netbelasting. Juist in een periode structureel meer stroom nodig is vanwege de lage aanvoertemperatuur van het drinkwater. Gelukkig kan nieuwe en bestaande vloerisolatie eenvoudig worden opgewaardeerd tot R > 9 m²K/W waardoor het warmteverlies naar beneden met meer dan 60 procent wordt gereduceerd.”

Vorst wordt zeldzamer

Maar in dit verhaal speelt wel dat het klimaat opwarmt en langere periodes van kou steeds zeldzamer worden. Dat erkent Willemsen ook. “Maar ik heb het weerbeeld afgelopen winter in de gaten gehouden. In het noordoosten van Europa hebben we toen een hele diepe kou gehad waarvan een uitlopertje over Noord-Nederland ging, maar het land verder niet heeft aangeraakt. Als dat wel zo was geweest hadden we misschien dit jaar al een Elfstedentocht gehad. Het kan echt zomaar gebeuren. Daarnaast zijn er signalen dat de warme golfstroom afremt waardoor het klimaat hier juist weer kouder wordt.”

“Het belangrijkste is dat we meer in gaan zetten op vloerisolatie, stilstandsverlies van warm water gaan voorkomen en ook ligbaden zo goed mogelijk gaan isoleren. Zo kunnen we netcongestie ook verlichten. En we zullen wel moeten, als we de doelen voor 2050 willen halen.”