Brussel onderzoekt Brits model om cv-ketelfabrikanten meer warmtepompen te laten verkopen

De Europese Commissie onderzoekt de invoering van een nieuw marktmechanisme om de verkoop van warmtepompen te stimuleren. In haar werkprogramma voor 2027 noemt Brussel voor het eerst opnieuw het zogenoemde Clean Heat Market Mechanism. Die naam komt exact overeen met een Britse regeling die cv-ketelfabrikanten verplicht om bij te dragen aan de installatie van warmtepompen. Daarmee lijkt Brussel een vergelijkbare aanpak te overwegen, al is nog niet duidelijk welke fabrikanten onder een eventuele Europese regeling zouden vallen.

In het op 4 november gepubliceerde werkprogramma voor 2027 schrijft de Europese Commissie dat zij de mogelijkheid onderzoekt om een Clean Heat Market Mechanism in te voeren. Daarmee wil Brussel de uitrol van warmtepompen ondersteunen, de aanschafkosten voor huishoudens verlagen en consumenten minder afhankelijk maken van hoge fossiele-energieprijzen.

Hoe het mechanisme precies moet werken, wordt in het werkprogramma niet toegelicht. De naam wijst echter op een mogelijke overeenkomst met een gelijknamige Britse regeling, die sinds april 2025 van kracht is.

Britse cv-ketelfabrikanten krijgen warmtepompverplichting

Het Britse Clean Heat Market Mechanism verplicht grote fabrikanten van gas- en olieketels om bij te dragen aan de installatie van warmtepompen. De omvang van deze verplichting is afhankelijk van het aantal verkochte fossiele verwarmingsketels.

Voor het huidige regelingsjaar, dat loopt van april 2026 tot en met maart 2027, bedraagt de doelstelling 8 procent van de relevante ketelverkopen, rekening houdend met de geldende vrijstellingsdrempels. De verplichting geldt voor fabrikanten die jaarlijks ten minste 20.000 gasketels of 1.000 olieketels op de Britse markt brengen, met uitzonderingen voor kleinere ondernemingen.

Fabrikanten hoeven deze warmtepompen niet zelf te installeren. Ze kunnen ook certificaten verkrijgen van andere fabrikanten die warmtepompen op de markt brengen. Voor geregistreerde warmtepompinstallaties worden certificaten toegekend die tussen fabrikanten kunnen worden verhandeld.

Wie onvoldoende certificaten verzamelt, moet voor het resterende tekort 500 Britse pond per eenheid betalen. Zo ontstaat een financiële prikkel voor fabrikanten van fossiele verwarmingsketels om hun warmtepompverkopen te vergroten. Tegelijkertijd kunnen gespecialiseerde warmtepompfabrikanten profiteren van de verkoop van certificaten.

Commissie spreekt over fabrikanten, niet specifiek over cv-ketelproducenten

Hoewel de naam overeenkomt, heeft de Europese Commissie nog niet bevestigd dat zij het Britse model wil overnemen. Ook is niet duidelijk of het mechanisme uitsluitend gericht zal zijn op fabrikanten van fossiele verwarmingsketels of op een bredere groep bedrijven in de verwarmingssector.

Wel blijkt uit eerdere Europese beleidsdocumenten dat de Commissie nadrukkelijk naar de rol van fabrikanten kijkt.

In het Actieplan voor elektrificatie van 17 juli 2026 werd het marktmechanisme al aangekondigd. Onder actiepunt 9 schrijft de Commissie dat zij wil nagaan of het mogelijk is een marktmechanisme voor schone warmte in te voeren om een toenemend aandeel van de verkoop van warmtepompen door fabrikanten te stimuleren.

Daarnaast moet het mechanisme volgens Brussel installateurs en fabrikanten in de richting van schone verwarmings- en koelingsoplossingen sturen. Meer concurrentie moet helpen om het verschil in aanschafkosten tussen warmtepompen en alternatieve verwarmingssystemen te verkleinen.

In actiepunt 13 wordt bovendien beschreven dat het mechanisme fabrikanten moet stimuleren om te investeren in de opleiding van elektriciens en installateurs, bijvoorbeeld via samenwerking met technische scholen.

Daarmee is duidelijk dat de Commissie meer beoogt dan uitsluitend subsidies voor consumenten. Het mechanisme moet ook de aanbodzijde van de verwarmingsmarkt in beweging brengen.

Europees onderzoek kijkt nadrukkelijk naar Brits voorbeeld

De vergelijking met de Britse regeling berust niet alleen op de overeenkomstige naam. In februari 2025 publiceerde de Duitse denktank Agora Energiewende het onderzoek Boosting the clean heat market, waarin een Europees marktmechanisme wordt uitgewerkt dat expliciet is geïnspireerd op het Britse Clean Heat Market Mechanism.

Een van de voorstellen is een systeem waarbij fabrikanten een heffing betalen op basis van het aandeel fossiele verwarmingsketels in hun verkopen. De opbrengsten zouden vervolgens terechtkomen bij fabrikanten die erin slagen hun aandeel schone verwarmingssystemen te vergroten.

Volgens Agora Energiewende kan zo'n instrument fabrikanten stimuleren om hun aanbod geleidelijk te verschuiven van fossiele ketels naar duurzame verwarmingssystemen. Het onderzoek is geen officieel wetsvoorstel van de Europese Commissie, maar laat wel zien dat er al concrete varianten van een Europees mechanisme zijn uitgewerkt.

Warmtepompsector waarschuwt voor belemmeringen bij consumenten

Ook de Europese warmtepompsector heeft inmiddels gereageerd op de plannen. Op 27 oktober publiceerde de European Heat Pump Association (EHPA) een standpunt over het Europese Clean Heat Market Mechanism.

De brancheorganisatie benadrukt dat het stimuleren van fabrikanten alleen onvoldoende is om de Europese warmtepompmarkt te laten groeien. Volgens EHPA moeten vooral de belemmeringen voor consumenten worden aangepakt, waaronder de hoge elektriciteitsprijzen en aanschafkosten.

Mogelijk nieuwe verplichtingen voor Nederlandse fabrikanten

Als Brussel kiest voor een systeem dat vergelijkbaar is met de Britse regeling, kan dat gevolgen hebben voor fabrikanten die in Nederland zowel cv-ketels als warmtepompen aanbieden. De verkoop van fossiele verwarmingsketels zou dan bijvoorbeeld kunnen leiden tot financiële verplichtingen, terwijl fabrikanten die meer warmtepompen verkopen daarvan kunnen profiteren.

Ook voor gespecialiseerde warmtepompfabrikanten kan een certificatenstelsel nieuwe inkomstenmogelijkheden bieden.

Vooralsnog is echter geen concreet Europees wetsvoorstel gepresenteerd. Er zijn geen verkoopquota, financiële verplichtingen of boetebedragen aangekondigd. Ook is nog onbekend of hybride warmtepompen op dezelfde manier zouden meetellen als volledig elektrische systemen.

Met de vermelding in het werkprogramma voor 2027 bevestigt de Europese Commissie dat zij de mogelijkheden voor een dergelijk marktmechanisme verder wil onderzoeken. Of het Britse systeem daarbij daadwerkelijk als voorbeeld zal dienen, moet uit de verdere uitwerking blijken.