Monumenten krijgen energielabel, warmtepompverplichting blijft voorlopig uit

De verduurzaming van de gebouwde omgeving raakt steeds meer sectoren, en ook monumentale panden ontkomen daar niet aan. Sinds eind mei 2026 zijn de regels voor monumenteneigenaren aangescherpt: bij verkoop of verhuur is voortaan een energielabel verplicht. Tegelijkertijd heeft het kabinet besloten om monumenten voorlopig vrij te stellen van de geplande norm voor hybride warmtepompen. Daarmee ontstaat een nieuwe balans tussen klimaatdoelen en het behoud van cultureel erfgoed.

Energielabel nu ook verplicht voor monumenten

Beschermde monumenten waren jarenlang uitgezonderd van de energielabelplicht. Die uitzondering is echter vervallen als gevolg van nieuwe Europese regelgeving. Daardoor moeten eigenaren van rijks-, provinciale en gemeentelijke monumenten sinds 29 mei 2026 beschikken over een geldig energielabel wanneer zij hun pand verkopen of opnieuw verhuren.

Ook bij ingrijpende renovaties of verlening van een huurovereenkomst kan een energielabel noodzakelijk zijn. Daarnaast moeten energielabelgegevens voortaan zichtbaar zijn in advertenties voor verkoop of verhuur.

Belangrijk is dat een energielabel bij monumenten vooral een informatief karakter heeft. Het label verplicht eigenaren niet om energiebesparende maatregelen te nemen. Monumentale panden blijven vrijgesteld van minimale energieprestatienormen die voor andere gebouwen wel gelden. Zo hoeven monumenten bijvoorbeeld niet te voldoen aan verplichte labelstappen die in de toekomst voor reguliere huurwoningen of kantoren kunnen worden ingevoerd.

Geen verplichte hybride warmtepomp voor monumenten

Naast de energielabelplicht speelt ook de discussie over de hybride warmtepomp. Het kabinet wil dat huishoudens die hun cv-ketel vervangen in de toekomst standaard kiezen voor een slimme hybride warmtepomp, tenzij hun woning binnenkort wordt aangesloten op een warmtenet. Deze maatregel is nog niet definitief en zal op zijn vroegst in 2029 kunnen worden ingevoerd. Het doel is om de uitstoot van aardgasgebruik terug te dringen en de overgang naar volledig fossielvrije verwarming richting 2050 te versnellen.

Voor monumentale panden geldt voorlopig echter een uitzondering. Volgens het kabinet kunnen bij de installatie van een warmtepomp vergunningen nodig zijn vanwege de monumentale status van een gebouw. Wanneer zo’n vergunning wordt geweigerd, zou een eigenaar onmogelijk aan de verplichting kunnen voldoen. Daarom worden monumenten voorlopig buiten de voorgenomen regelgeving gehouden. Toch is deze vrijstelling waarschijnlijk niet permanent. De overheid onderzoekt momenteel of en hoe monumenten in de toekomst alsnog onder de warmtepompnorm kunnen vallen.