Geen plek voor een boiler? Ook in een klein appartement zijn er mogelijkheden voor een full-electric warmtepomp

Geen plek voor een boiler, geen ruimte voor een warmtepomp op het balkon. Voor bewoners van kleine(re) appartementen lijkt volledig gasloos verwarmen soms onhaalbaar. Toch zijn er compacte oplossingen, Denk aan warmtepompen zonder buitenunit of een systeem dat warmte opslaat in een zoutwaterbatterij. Welke mogelijkheden zijn er als iedere vierkante meter telt?

Welke techniek het beste past, hangt af van de woning, de warmwatervraag en de beschikbare ruimte. Ook de kosten verschillen aanzienlijk.

Niet iedere warmtepomp geschikt voor iedere woning

Waar rekening mee moet worden gehouden, is dat niet iedere warmtepomp geschikt is voor iedere woning. De beschikbare capaciteit moet aansluiten bij de warmtebehoefte van het appartement. Ook het bestaande ventilatiesysteem speelt een rol. Wie een slecht geïsoleerde woning heeft of veel warm water gebruikt, kan met een compacte oplossing tegen de grenzen van het systeem aanlopen.

Het elektriciteitsverbruik hangt onder meer af van de hoeveelheid warmte die de woning nodig heeft en hoe efficiënt de warmtepomp die kan leveren. Laat daarom niet alleen de afmetingen van het toestel beoordelen, maar vraag ook of het systeem de woning op koude dagen warm genoeg krijgt en voldoende warm tapwater kan leveren.

Wel warmtepomp, geen technische ruimte

Een eerste mogelijkheid is een compacte warmtepomp waarin verschillende functies zijn gecombineerd. Daardoor zijn minder afzonderlijke apparaten nodig. Het systeem combineert verwarming en warmtapwaterbereiding met ventilatie. Dat kan interessant zijn als er geen aparte technische ruimte is. Bedenk wel dat er überhaupt ruimte nodig is, want de installatie moet toch ergens ondergebracht worden.

Geen buitenunit op het balkon

Een balkon waarop nauwelijks ruimte is voor een stoel, biedt weinig mogelijkheden voor een traditionele warmtepomp met buitenunit. Een alternatief kan een warmtepomp zijn die binnen staat en warmte uit ventilatielucht haalt.

Een voorbeeld is de NIBE S735. NIBE beschrijft een renovatieproject waarin appartementen individueel en volledig elektrisch worden verwarmd zonder traditionele buitenunits.

Dat is aantrekkelijk voor bewoners die hun balkon vrij willen houden of te maken hebben met regels van de Vereniging van Eigenaars (VvE). Er hoeft geen grote unit aan de gevel of op het balkon te staan.

De techniek heeft wel een beperking: ventilatielucht bevat maar een beperkte hoeveelheid warmte. Of die voldoende is voor de verwarming en het warme tapwater, hangt af van de woning en het systeem. Ook kan een installatie binnen nog altijd behoorlijk wat ruimte innemen. Het is daarom belangrijk om vooraf te controleren welke onderdelen nodig zijn en hoeveel plek die vragen.

Wanneer de warmtepomp onvoldoende warmte kan leveren, kan aanvullende elektrische verwarming nodig zijn. Dat kan het stroomverbruik verhogen. Een oplossing zonder buitenunit is dus niet automatisch de zuinigste keuze.

Past er toch een buitenunit op het balkon?

Als een buitenunit wel mogelijk is, bijvoorbeeld wanneer een deel van het balkon geschikt kan worden ingericht voor de installatie, komt een compacte lucht-waterwarmtepomp in beeld.

Bij deze optie moet niet alleen worden gekeken naar de afmetingen. De unit heeft voldoende ruimte nodig om lucht aan te zuigen en uit te blazen. Ook geluid, trillingen en de manier waarop de unit wordt bevestigd, spelen een rol. Voor aanpassingen aan de gevel of gemeenschappelijke delen kan toestemming van de VvE nodig zijn.

Binnen blijft bovendien ruimte nodig voor de installatie en het warme tapwater. Een kleine buitenunit lost het probleem van een te grote boiler dus niet vanzelf op. De totale opstelling moet passen.

Een batterij die warmte opslaat in plaats van een boiler

Voor appartementen waar vooral het voorraadvat een probleem vormt, is er nog een andere mogelijkheid: een PCM-batterij. PCM staat voor Phase Change Material. Dit materiaal kan warmte opslaan wanneer het van fase verandert, bijvoorbeeld van vast naar vloeibaar, en die warmte later weer afgeven.

Een voorbeeld is de zoutwaterbatterij die Alius beschrijft in een renovatieproject in Veldhoven. In 38 gerenoveerde appartementen van woningstichting ’thuis is een combinatie van een warmtepomp en een zoutwaterbatterij toegepast. De technische ruimtes waren te klein voor traditionele boilers. De batterij biedt een manier om toch warm tapwater beschikbaar te maken zonder een conventioneel voorraadvat. Een volledig opgeladen exemplaar kan genoeg energie leveren voor circa 140 liter warm water bij ongeveer 58 graden, vergelijkbaar met ongeveer achttien minuten douchen.

Dat maakt de techniek interessant als er nauwelijks plek is voor een boiler. De batterij neemt de functie van warmteopslag over, terwijl de warmtepomp de warmte blijft produceren. Het is dus geen vervanging van de warmtepomp zelf, maar een manier om de installatie compacter te maken.

Er zijn ook aandachtspunten. De hoeveelheid opgeslagen warmte is begrensd. Wie achter elkaar uitgebreid doucht, kan meer warm water nodig hebben dan de batterij beschikbaar heeft. Daarna moet de warmteopslag weer worden opgeladen. Hoe goed dat aansluit bij het dagelijkse gebruik, hangt af van de capaciteit en de regeling van het systeem.

Wat is de slimste keuze?

Wie van het gas af wil, kan het beste beginnen met een inventarisatie van de woning. Hoeveel warmte is nodig op koude dagen? Zijn de radiatoren geschikt voor lagere watertemperaturen? Hoeveel warm water gebruikt het huishouden? En hoeveel ruimte is er werkelijk beschikbaar, ook voor leidingen en onderhoud?

Vraag vervolgens om een vergelijking van complete installaties. Een compacte warmtepomp, een binnen opgesteld systeem en een combinatie van warmtepomp en PCM-batterij kunnen allemaal interessant zijn, maar niet voor iedere woning. Laat ook het verwachte jaarlijkse elektriciteitsverbruik berekenen en controleer bij de installateur of de gekozen warmtepomp in aanmerking komt voor de ISDE-subsidie.

Lukt een individuele installatie niet, dan kan een gezamenlijke warmtepomp voor het appartementencomplex een alternatief zijn. Die vraagt om samenwerking binnen de VvE, maar maakt het mogelijk om de techniek op een gemeenschappelijke plek onder te brengen.