Geactualiseerd Nationaal Plan Energiesysteem (NPE): elektrificatie van warmte krijgt grotere rol richting 2040

Elektriciteit moet in 2040 goed zijn voor 45 procent van het Nederlandse energiegebruik. Het kabinet verwacht daarmee een belangrijke groei van elektrische toepassingen in woningen en bedrijven, waaronder warmtepompen. Tegelijkertijd blijft ook collectieve warmte onderdeel van het toekomstige energiesysteem. Dat staat in de actualisatie van het Nationaal Plan Energiesysteem (NPE), die dinsdag 15 september is gepubliceerd.

Het kabinet heeft het energiescenario uit 2023 aangepast aan nieuwe inzichten. De verwachte totale energievraag ligt lager dan eerder voorzien, terwijl de elektrificatie van de economie doorgaat. Ook netcongestie en energieonafhankelijkheid wegen zwaarder mee in de nieuwe plannen.

Warmtepomp als onderdeel van elektrificatie

Voor de gebouwde omgeving betekent de koers dat elektriciteit een steeds belangrijkere energiedrager wordt. Warmtepompen worden in het NPE genoemd als een van de manieren om het gebruik van aardgas terug te dringen.

Daarbij blijft energiebesparing een belangrijk uitgangspunt. Isolatie moet de warmtevraag beperken, waarna efficiënte installaties zoals warmtepompen de resterende warmtevraag kunnen invullen.

Warmtenetten blijven onderdeel van de energiemix

Naast elektrificatie is warmte een afzonderlijke energiedrager binnen het toekomstige energiesysteem. Warmtenetten kunnen volgens het NPE een rol spelen op plekken waar collectieve warmtevoorziening passend is. Daarmee blijft naast individuele elektrische oplossingen ook ruimte voor collectieve systemen.

De keuze voor een bepaalde warmtevoorziening zal volgens het plan afhangen van de kenmerken van de locatie en de beschikbare energiebronnen. Het toekomstige energiesysteem wordt daarmee minder gebaseerd op één dominante oplossing.

Elektriciteitsnet moet sneller worden uitgebreid

De groei van warmtepompen en andere elektrische toepassingen komt op een moment dat het elektriciteitsnet al tegen grenzen aanloopt. Het kabinet noemt het oplossen van netcongestie daarom een van de belangrijkste prioriteiten voor de komende jaren.

Naast nieuwe kabels en elektriciteitsstations moet bestaande capaciteit beter worden benut. Ook wil het kabinet procedures versnellen en de samenwerking tussen overheden, netbeheerders en andere partijen verbeteren.

Energiebesparing moet kosten beperken

Het kabinet benadrukt ook dat Nederland minder energie moet gebruiken. Isolatie en efficiëntere verwarmingsinstallaties blijven daarom belangrijke onderdelen van de energietransitie. Een lagere warmtevraag beperkt de hoeveelheid energie die moet worden opgewekt en vervoerd en kan daarmee ook de benodigde infrastructuur beperken.

Het NPE koppelt energiebesparing bovendien aan betaalbaarheid. Het uitgangspunt is dat voorkomen moet worden dat het energiesysteem onnodig duur wordt doordat steeds meer energie moet worden geproduceerd en getransporteerd.

Meer duurzame energie van eigen bodem

Om de groeiende vraag naar elektriciteit te kunnen opvangen, zet het kabinet in op meer productie uit Nederlandse bronnen. Voor zonne-energie wordt in 2040 uitgegaan van 75 tot 95 gigawatt (GW) opgesteld vermogen. Voor wind op zee ligt de richtwaarde op 30 tot 40 gigawatt en voor wind op land op 12 tot 14 gigawatt.

De combinatie van meer elektrische verwarming en meer variabele productie uit zon en wind maakt flexibiliteit belangrijker. Het kabinet ziet daarom ook een grotere rol voor energieopslag en andere manieren om vraag en aanbod beter op elkaar af te stemmen.

Voor batterijopslag wordt in de actualisatie een richtwaarde van 28 gigawatt in 2040 genoemd. Ook flexibiliteit aan de vraagzijde moet bijdragen aan een energiesysteem waarin het aanbod van duurzame elektriciteit niet altijd gelijkloopt met de vraag.

NPE vormt koers voor komende jaren

De actualisatie verandert de hoofdrichting van het NPE uit 2023 niet, maar past de koers aan de ontwikkelingen van de afgelopen jaren aan. Vooral de groei van elektriciteit, de beperkingen van het elektriciteitsnet en de behoefte aan flexibiliteit krijgen meer nadruk. Een volgende volledige actualisatie van het Nationaal Plan Energiesysteem staat gepland voor 2029.