Stroomprijs voor verkoeling piekt

De hitte zorgt deze week voor uitzonderlijke pieken op de Nederlandse day-aheadmarkt voor elektriciteit. Vooral in de avonduren lopen de prijzen op. Dan valt de productie van zonne-energie snel terug, terwijl de stroomvraag door airco’s nog hoog blijft. Voor huishoudens met een dynamisch energiecontract kan dat direct merkbaar zijn op de energierekening.

Eqolibrium legt in hun maandelijkse elektriciteitsupdate uit dat de day-aheadprijs voor levering op woensdag 24 juni in de avond opliep tot ruim 900 euro per megawattuur. In België lag de avondpiek zelfs boven de 1.000 euro per megawattuur. Voor Nederlandse consumenten met een dynamisch contract vertaalde de marktprijs tussen 20.45 en 21.00 uur zich, inclusief belastingen en btw, volgens Eqolibrium in een stroomprijs van 1,20 euro per kilowattuur.

Duur gas

De prijspiek ontstaat door een combinatie van vraag en aanbod. Overdag drukt zonne-energie de elektriciteitsprijs vaak omlaag. In de middag kan er zelfs sprake zijn van prijzen rond of onder nul euro per megawattuur. Maar zodra de zon wegvalt, moeten andere bronnen het gat opvullen. Op hete dagen gebeurt dat vaker met gascentrales, die door de hoge gasprijs relatief dure elektriciteit produceren.

Daar komt bij dat extreme hitte ook invloed kan hebben op de beschikbaarheid van centrales. Eqolibrium legt uit dat aardgascentrales vanaf bepaalde temperaturen niet altijd op volledig vermogen kunnen produceren. Als daardoor extra centrales met hogere marginale kosten nodig zijn, en die maar kort hoeven te draaien, kunnen ook op- en afschakelkosten de prijs verder opdrijven.

Vraag naar verkoeling

Het aantal airconditionings in Nederland in vijf jaar gestegen van ongeveer 800.000 naar meer dan 2 miljoen. Overdag kan zonnestroom een deel van die vraag opvangen. In de avond, wanneer veel woningen nog warm zijn en airco’s blijven draaien, valt die buffer grotendeels weg.

Dat maakt de avondpiek anders dan een gewone prijsschommeling. De warmtevraag in de winter is al langer een belangrijk onderwerp in de energietransitie, maar de huidige prijspieken laten zien dat ook koelvraag in de zomer invloed krijgt op het elektriciteitssysteem.

Weinig kernenergie

Ook de kerncentrales in Frankrijk zijn door de hitte tijdelijk uitgeschakeld. Deze mogen namelijk geen warm koelwater meer lozen in de rivieren omdat hiermee de rivieren te veel zouden opwarmen. Dit zorgt ook voor een verhoging van de elekticiteitsprijs op de europese markten, vanwege een tekort aan regelbaar vermogen.

Piek in dynamische prijzen

De gevolgen zijn het meest direct voor huishoudens met een dynamisch contract. Bij zo’n contract beweegt de stroomprijs per uur of kwartier mee met de marktprijs. Huishoudens met een vast of variabel contract merken zo’n piek niet direct per kwartier. Hun tarief staat voor langere tijd vast of wordt periodiek aangepast. Wel kunnen langdurig hogere groothandelsprijzen uiteindelijk doorwerken in nieuwe contracten of variabele tarieven.

De hitte maakt daarmee zichtbaar dat de energietransitie niet alleen gaat over het vervangen van gas voor verwarming. Ook de groeiende behoefte aan koeling vraagt om sturing. Zonder slimme regeling, betere gebouwisolatie, zonwering en verschuiving van verbruik naar goedkopere uren kan de zomerse avondpiek een terugkerend prijseffect worden.