Airco’s als oplossing voor koelte en verwarming? “Het is een extra apparaat in een ingewikkelde transitie”

28.05.2026 Lenna van den Haak

Steeds meer Nederlanders kiezen voor een airco. De voornaamste reden voor deze keuze is natuurlijk het verkoelen van de woning op warme zomerdagen. Toch wordt de airco steeds vaker aangeschaft vanwege zijn verwarmingscapaciteiten die, vanwege het gebruik van elektriciteit in plaats van gas, het milieu ten goede zouden kunnen komen. Volgens Milieu Centraal is de duurzame waarde ervan echter minder vanzelfsprekend dan vaak wordt gedacht

De opmars van de airco in Nederlandse woningen lijkt niet meer te stoppen. Waar het apparaat jarenlang vooral werd gezien als luxeproduct voor hete zomerdagen, gebruiken steeds meer huishoudens een airco ook om te verwarmen. Zeker in huizen met zonnepanelen lijkt dat aantrekkelijk: eigen stroom direct inzetten voor verkoeling of warmte.

Maar volgens Jappe Zijlstra van Milieu Centraal ligt de werkelijkheid ingewikkelder. “Mensen hebben de neiging om een airco aan te schaffen op het moment dat het te heet wordt in huis”, zegt hij. “Terwijl je vaak ook maatregelen kunt nemen om te voorkomen dat een woning überhaupt zo warm wordt.”

Eerst de hitte buiten houden
Volgens Zijlstra begint verduurzaming niet bij apparaten, maar bij het huis zelf. Buitenzonwering, ventilatie en isolatie spelen daarin een grote rol. “Veel woningen hebben wel zonwering in de woonkamer, maar niet op zolder of in slaapkamers”, zegt hij. “Juist daar loopt de temperatuur vaak enorm op.”

Tegelijkertijd wijst hij op een dilemma dat steeds zichtbaarder wordt in goed geïsoleerde woningen. “Een goed geïsoleerd huis houdt in de winter de warmte binnen, maar in de zomer ook. Zonder goede zonwering kan een woning daardoor juist erg heet worden.” Daarom probeert Milieu Centraal volgens hem altijd integraal advies te geven. “Isoleren, ventileren én zonwering horen bij elkaar.”

Airco als duurzame tussenstap?
Dat airco’s steeds vaker worden gepresenteerd als duurzame oplossing begrijpt Zijlstra wel, maar hij plaatst daar kanttekeningen bij. “Een airco om te koelen blijft een energiegebruiker”, zegt hij. “Zelfs als je eigen zonnestroom gebruikt, is dat milieutechnisch niet optimaal.”

Voor verwarming ziet hij wel voordelen. Airco’s werken met vergelijkbare techniek als een warmtepomp en kunnen daardoor relatief efficiënt warmte leveren. Toch noemt hij het vooral een tussenoplossing.

“Je hebt vaak nog een cv-ketel nodig voor warm water of als het echt koud wordt”, legt hij uit. “Bij een airco heb je bovendien meerdere units nodig om een hele woning goed te verwarmen. En wil je helemaal zonder aardgas, dan is een extra apparaat voor warm water nodig.”

Volgens hem zit daar ook het verschil met een volledige warmtepompinstallatie. “Nederland moet uiteindelijk van het aardgas af. Dan blijft een airco vaak een extra apparaat naast andere systemen.”

Waarom airco’s weinig effect hebben op het energielabel
Omdat je zonder aardgas kunt verwarmen, zou je verwachten dat een airco automatisch zorgt voor een beter energielabel. In de praktijk blijkt dat beperkt. “Een airco telt wél mee in het energielabel”, zegt Zijlstra. “Maar op een verschillende manier voor verwarmen dan voor koelen. ”

Het label kijkt voor verwarming namelijk vooral naar het hoofdverwarmingssysteem van een woning. Een losse airco geldt meestal als bijverwarming, ook al wordt hij veel gebruikt. Voor koeling telt het elektriciteitsgebruik wel mee, maar voor verwarming heeft een airco vaak minder invloed op de uiteindelijke score.

Volgens Zijlstra is dat een bewuste keuze. “Het energielabel is bedoeld om woningen eerlijk met elkaar te vergelijken, onafhankelijk van het gedrag van de bewoners. Daarvoor heb je strikte regels nodig over wat wel en niet wordt meegerekend.”

De theorie botst met de praktijk
Toch begrijpt hij de verwarring bij huiseigenaren. Volgens Zijlstra zit er vaak een grote kloof tussen het theoretische energielabel en het werkelijke energieverbruik. “In oudere woningen ligt het berekende verbruik vaak hoger dan de werkelijkheid”, zegt hij. “Mensen verwarmen simpelweg niet alle ruimtes en ventileren vaak minder dan goed zou zijn.”

Bij nieuwbouwwoningen ziet hij juist het tegenovergestelde gebeuren. “Daar valt het echte verbruik vaak wat hoger uit dan het label voorspelt.” Het energielabel zegt volgens hem daarom vooral iets over de theoretische prestatie van een woning. “Niet direct over de energierekening van bewoners.”

Volgens Zijlstra is het systeem door de jaren heen steeds technischer geworden. “Ik denk dat heel veel mensen niet weten dat het energielabel meer is dan alleen de labelletter”, zegt hij. “Het is ook geen dagelijkse kost voor mensen om zich daarin te verdiepen.”

Milieu Centraal probeert consumenten daarom meer uitleg te geven via websites en toelichtingen en geeft tips om energie te besparen en het comfort en het label te verbeteren. Eenvoudig wordt het volgens hem nooit helemaal, maar we proberen het gemakkelijker te maken. “De norm waarmee de score voor het energielabel wordt berekend, telt meer dan duizend pagina’s.”

Groei van airco’s gaat hard
Dat steeds meer Nederlanders een airco aanschaffen, begrijpt Milieu Centraal, maar er zijn ook zorgen. Inmiddels heeft ongeveer een derde van de huishoudens er één.

“Dat betekent ook een enorme toename van het elektriciteitsgebruik”, zegt Zijlstra. “Vooral omdat veel mensen hun airco juist ’s avonds gebruiken, wanneer er geen zonnestroom meer beschikbaar is.”

Daarnaast wijst hij op een ander milieueffect: stedelijke opwarming. “Een airco koelt de woning, maar geeft die warmte buiten weer af. Daardoor stijgt de temperatuur in stedelijke gebieden nog verder.”

Verduurzaming draait ook om gedrag
Volgens Zijlstra wordt de energietransitie uiteindelijk niet alleen bepaald door techniek, maar ook door menselijk gedrag en voorkeur. “Mensen kiezen gemakkelijk voor een snelle en comfortabele oplossing”, zegt hij. “Dat is begrijpelijk. Maar juist daarom proberen wij mensen te helpen om verder vooruit te kijken en mee te wegen of een oplossing past in de energietransitie.”

Hij verwacht dat airco’s in de toekomst onderdeel blijven van woningen én van het energielabel. Tegelijkertijd zouden preventieve maatregelen tegen oververhitting van woningen volgens hem belangrijker mogen worden. “Denk aan zonwering, slimme bouwkundige oplossingen en groen in tuinen en bomen rondom woningen die schaduw geven.”

Aan het einde van het gesprek vat hij de complexiteit van de verduurzamingsopgave samen: “De keuze voor een airco is niet simpelweg goed of fout. Het is één van de vele afwegingen binnen verduurzaming, waarbij zonwering beter scoort dan airco. Elke woning, elk budget en elke levensfase vraagt om passende oplossingen.”