‘De kosten voor de warmtetransitie mogen niet bij de armsten terechtkomen’

Terug
20.11.2026 Hoofdartikel
‘De kosten voor de warmtetransitie mogen niet bij de armsten terechtkomen’

De vijfde editie van het Warmte Congrestival, georganiseerd door Stichting Warmtenetwerk, werd groots gevierd in congrescentrum Hart van Holland in Nijkerk. Keynote sprekers, waaronder voormalig minister van Binnenlandse Zaken Liesbeth Spies, gaven de aanwezigen nieuwe inzichten mee. Ook waren er inhoudelijke panelsessies.

Ook deze keer wordt er groots uitgepakt bij de opening. Dagvoorzitter Ernst Japikse komt onder flitsende lichten en luide muziek het podium op. Hij geeft aan dat er bij de eerste editie 180 bezoekers waren. Voor de jubileumeditie is dat aantal verdubbeld: 370 geregistreerde bezoekers zijn aanwezig in Nijkerk.

Michiel Denkers, directeur Energie bij ACM, is de eerste spreker van de dag. Hij wil de zaal meteen iets op het hart drukken. “Ik vergis me er nog wel eens in hoe zenuwachtig bedrijven worden als wij ze benaderen. Wij zijn redelijke mensen. Iedereen denkt meteen dat ze in de problemen zitten wanneer wij met ze moeten praten, maar dat is lang niet altijd terecht. Onze missie is de markt zo goed mogelijk te laten werken.”

Japikse legt Denkers enkele dilemma’s voor waar hij een keuze in moet maken. De eerste gaat over consumenten en business cases. “Wat bezorgt je meer hoofdpijn?” vraagt Japikse. “Een consument met te hoge rekeningen of een bedrijf dat haar business case niet goed op orde heeft?” Denkers kiest zonder te twijfelen voor het eerste.

“Dat is namelijk het grootste dilemma waar we mee te maken krijgen”, zegt hij. “De warmtetransitie gaat namelijk niet slagen als we dit probleem niet wegnemen. Ik ben blij dat de Wet Collectieve Warmte (WCW) binnenkort van kracht wordt. Dat neemt onzekerheden weg, geeft iedereen duidelijkheid, waardoor we het systeem snel vorm kunnen geven. De tarievenregulering staat ook verankerd in de WCW.”

Warmtenetten zijn niet meer populair

Liesbeth Spies, voormalig minister van Binnenlandse Zaken, sprak de zaal vervolgens toe. Spies is sinds 2025 voorzitter van branchevereniging Aedes en sprak over de verduurzaming van corporatiewoningen en de kosten die dat met zich meebrengt. “Rond die verduurzaming speelt nu een fundamentele vraag”, zegt Spies. “Waarom moeten de zwakste schouders zoveel kosten dragen? Het kost geld om een project binnen de warmtetransitie van de grond te krijgen, maar die komen nu vaak bij de armsten terecht. Zij moeten er juist op kunnen vertrouwen dat ze er niet de dupe van worden.”

“Inmiddels zijn 200.000 woningen aangesloten op warmtenetten”, gaat Spies verder. “Maar het valt dood voor de deur op dat vlak. Warmtenetten zijn niet meer populair, maar we kunnen stilstand niet permitteren. Daarom moeten we de kosten voor warmtenetten voortaan meteen socialiseren over alle gebruikers en daar integraler naar gaan kijken. En als we echt robuust verder willen met de transitie kan dat alleen door langjarige zekerheid te garanderen.”

Doem- en droomscenario

Femke Brenninkmeijer, voorzitter van Energie Nederland, keek naar de droom- en doemscenario’s van de warmtetransitie. “Het doemscenario is er eigenlijk al”, begint ze haar verhaal. “De sector loopt leeg en in plaats van warmtenetten gaat iedereen en masse aan de warmtepomp. De paar mensen die nog op een warmtenet zitten moeten dan alle kosten dragen. Dat is onwenselijk.”

“In het droomscenario zit iedereen in een warm huis en is er geen netcongestie. Hoe komen we bij dat scenario? Dat is de opgave die er nu ligt. De WCW, hoe mooi ook, garandeert niet dat de transitie gaat lukken. En wat er ook gebeurt, de huurder moet altijd centraal staan.”

Brenninkmeijer schetst de drie keuzes waar de sector voor staat. Ten eerste uitvoeringskracht. “Daarbij is het belangrijk dat kennis en expertise binnen de sector blijven, anders stopt de transitie.” Ten tweede betaalbaarheid en investeerbaarheid. “De financiële basis moet altijd op orde zijn”, aldus Brenninkmeijer. “Er moet ook altijd een perspectief zijn om investeringen terug te verdienen, anders gaat het mis.” De derde keuze, meer een besef: warmte en elektrificatie hebben elkaar nodig hebben om te slagen.

Panelsessies en klimaatverandering

Het middagprogramma bestond uit panelsessies. In de sessie De Wijk van de Toekomst benaderden Dick van Harlingen (Sweco), Niek Tamminga (DWPK) en Ronalt Folbert (Heijmans) vanuit een holistisch perspectief hoe het toekomstige energiesysteem eruit kan komen te zien.

Marianne Teng, onderzoeker warmtetransitie bij CE Delft, vertelde in een panelsessie hoe warmtenetten een belangrijke rol kunnen spelen in het beperken van netcongestie. Teng heeft hier recent onderzoek naar gedaan. Michelle de Rijke, inmiddels ruim 35 jaar advocaat Energierecht, vertelde de zaal meer over ontwerpkeuzes van warmtenetten waardoor netcongestie minder hinderend is.

Bernice Notenboom, klimaatjournalist, filmmaker en poolreiziger, was de laatste spreker van de dag. Notenboom was in 2008 de eerste Nederlandse vrouw die op ski’s de Zuidpool bereikte. Notenboom vertelde de zaal hoe ze de gevolgen van klimaatverandering merkte op de Zuidpool. “In 2014 reisde ik van de Noordpool terug naar Canada, waar ik de helft van het jaar woon. Tegenwoordig kan je die reis niet meer maken, omdat het ijs te dun is geworden. Het ijs is binnen een generatie verdwenen.”

Uitreiking award

De dag werd afgesloten met de uitreiking van de Warmtenetwerk Award die gewonnen werd door het Projectteam Midden- en West-Brabant. De andere finalisten waren het warmtenet van de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht en het Team HSAN (Heat Source Amsterdam-Noord). Zij waren vorige maand als finalisten aangewezen door een vakjury. Het publiek kon vervolgens via een openbare stemronde een winnaar aanwijzen.

Het project ontstond toen er in 2022 duidelijk werd dat er voor het einde van 2026 een compleet nieuwe warmtevoorziening voor de regio Midden- en West-Brabant moest komen, toentertijd werd het onmogelijk geacht.

Een samenwerking van gemeenten, de provincie, netbeheerders, EnNatuurlijk en technische partners staken de koppen bij elkaar en stampten Hub Geertruidenberg uit de grond. De hub bestaat uit twee e-boilers die een gezamenlijk vermogen hebben van 120 megawatt, die duizenden huizen en bedrijven van warmte moet voorzien. Een warmtebuffer wordt ook in de oplossing meegenomen.

De volgende editie van het Warmte Congrestival staat gepland voor 18 november 2027.