Wcw per 1 januari: wat verandert er aan de warmtetarieven?

Terug
17.11.2026 Hoofdartikel
Gijs de Koning Gijs de Koning E-mail Hoofdredacteur
Wcw per 1 januari: wat verandert er aan de warmtetarieven?

De Wet collectieve warmte (Wcw) moet vanaf 1 januari 2027 de regels voor warmtenetten veranderen. Er lijkt echter nog onduidelijkheidonder huishoudens wat er volgend jaar hierdoor precies gaat veranderen. Zo worden de warmtetarieven nog niet direct losgekoppeld van de gasprijs en betekent die latere loskoppeling niet automatisch dat warmte goedkoper wordt. De invoering verloopt in fases, waarbij betaalbaarheid een afzonderlijke voorwaarde is.

Bij de beoogde invoering blijft de gasreferentie voorlopig de basis voor de maximale warmtetarieven. Het niet-meer-dan-andersprincipe (NMDA) vergelijkt de kosten van warmte met die van verwarming met een gasaansluiting en cv-ketel. De Autoriteit Consument & Markt (ACM) stelt daarmee maximumtarieven vast. Warmtebedrijven mogen daaronder blijven.

Dat uitgangspunt verdwijnt niet zodra de Wcw begint. Zoals Warmte365 eerder uitlegde blijft de bestaande berekening in de eerste fase grotendeels intact. De overgang naar kostengebaseerde tarieven volgt later.

Bovendien is 1 januari 2027 nog een beoogde startdatum. In een op 5 november gepubliceerde uitvoerbaarheidstoets waarschuwt de ACM dat onzeker is of die datum wordt gehaald.

Wat verandert de Wcw wel?

Gemeenten krijgen per 1 januari door de Wcw meer regie over het aanleggen van warmtenetten.Lokale overheden voeren sinds het Klimaatakkoord van 2019 al de regie over de lokale warmtetransitie. De Wcw voegt daar specifieke wettelijke bevoegdheden voor warmtenetten aan toe, zoals het vaststellen van warmtekavels en het aanwijzen van een warmtebedrijf.

Ook worden het toezicht op warmtebedrijven en de bescherming van afnemers uitgebreid. De ACM gaat bij nieuwe systemen met een bekwaamheidstoets beoordelen of een warmtebedrijf organisatorisch, technisch en financieel geschikt is.

De invoering verandert daarmee de organisatie en het toezicht op collectieve warmte. De rekening van bestaande warmteklanten wordt op dat moment echter nog niet algemeen gebaseerd op de kosten van het eigen warmtenet.

Er wordt nog vastgehouden aan de koppeling met de gasprijs om te voorkomen dat de kosten voor afnemers van warmtenetten te veel gaan stijgen als deze worden doorberekend aan de hand van de kostprijs. Voordat deze wijziging wordt doorgevoerd zal er eerst voor moeten worden gezorgd dat het afnemen van warmte uit een warmtenet voor huishoudens niet onbetaalbaar wordt, bijvoorbeeld bij kleinere warmtenetten waarbij de kosten moeten worden verdeeld over een klein aantal afnemers.

Loskoppeling gasprijs maakt warmte niet vanzelf goedkoper

In de Wcw worden kostengebaseerde tarieven beoogd voor de afname van warmtenetten. Met deze tarieven worden de efficiënte kosten van warmtevoorziening, inclusief een redelijk rendement, het uitgangspunt. Dat voorkomt dat uitsluitend de gasreferentie bepaalt hoeveel een warmtebedrijf maximaal mag vragen. Het garandeert echter geen lagere prijs.

Warmtenetten verschillen immers in warmtebron, leidinglengte, ouderdom, onderhoud, financiering en aantal aansluitingen. Ook subsidies en de verdeling tussen vaste en variabele tarieven beïnvloeden de rekening.

Dat blijkt uit de doorrekening van ACM-economen. Zij concluderen dat als kostengebaseerde tarieven al in 2024 hadden gegolden, ongeveer de helft van de afnemers minder zou hebben betaald en de andere helft meer. De tien procent sterkste stijgers zou gemiddeld 71 procent meer betalen; de tien procent sterkste dalers gemiddeld 29 procent minder.

Dit is geen voorspelling van toekomstige tarieven. De berekening gebruikt historische gegevens en de definitieve tariefmethode is nog niet uitgewerkt.

Een eerdere TNO-analyse van kostengegevens over 2021 gaf eveneens aanleiding tot voorzichtigheid. De memorie van toelichting bij de Wcw noemt op basis daarvan en verdere analyse een voorlopige indicatie dat 45 tot 64 procent minder zou betalen dan het NMDA-tarief. De overheid benadrukt echter wel dat de toen beschikbare gegevens maar beperkt bruikbaar zijn.

Aantal aansluitingen bepaalt mede de kosten

Ook het TNO-referentiemodel voor kostengebaseerde warmtetarieven laat zien waarom lokale omstandigheden bepalend zijn. Het model berekent hoe investeringen, afschrijvingen, financiering en de groei van het aantal aansluitingen doorwerken in tarieven.

Juist tijdens de aanleg kunnen de kosten hoog zijn: leidingen en warmtebronnen moeten worden gefinancierd terwijl nog weinig woningen betalen. Meer aangesloten woningen bieden ruimte om vaste kosten over meer afnemers te verdelen.

CE Delft benoemt ditzelfde aandachtspunt in Raming subsidiebehoefte prijsgarantie warmtenetten. De onderzoekers waarschuwen dat hun modellering, die uitgaat van volledig aangesloten netten, de kosten van nieuwe netten onderschat doordat de volloopperiode ontbreekt. Voor bestaande netten ontbreken bovendien voldoende betrouwbare kostengegevens voor een goede raming.

Tijdlijn: van gasreferentie naar kostengebaseerde tarieven

De beoogde overgang van het niet-meer-dan-andersprincipe naar de kostengebaseerde tarieven is opgesplitst in drie fases. In fase één, bij de bredere invoering van de Wcw, blijft de gasreferentie grotendeels gelden. De ACM-routekaart vermeldt dat warmtetarieven in ieder geval tot 2030 op de gasprijs worden gebaseerd.

In 2027 en 2028 worden de nieuwe systematiek en benodigde kostengegevens verder voorbereid. Vanaf 2028 voorziet de ACM-planning in een tariefprognose op basis van gegevens over 2027. Die moet inzicht geven in de gevolgen voor afnemers.

In fase twee krijgen grote collectieve systemen kostengebaseerde maximumtarieven. Voor kleine systemen komt een kostengebaseerd referentietarief. De overgang vereist afzonderlijke besluitvorming en onderbouwing dat de relatieve betaalbaarheid is gewaarborgd. Een definitieve ingangsdatum ontbreekt.

In fase drie volgt voor grote systemen inkomstenregulering: de ACM bepaalt welke inkomsten nodig zijn om efficiënte kosten en een redelijk rendement te dekken. De toezichthouder noemt 2034/2035 als mogelijk begin. Ook dat is geen vaststaande datum; het kabinet onderzoekt mogelijkheden voor versnelling.