Open dag gasinstallatie BBL in Anna Paulowna: Zo werkt bidirectioneel aardgastransport van Anna Paulowna naar Engeland en terug

Een gasleiding die ooit werd aangelegd om Nederlands aardgas naar Engeland te brengen, transporteert tegenwoordig vooral gas de andere kant op. Tijdens de open dag van de Balgzand-Bactonleiding (BBL) op zaterdag 26 september, wordt bezoekers in Anna Paulowna uitgelegd hoe deze energie-infrastructuur werkt.

De komende jaren blijft de BBL gewoon een aardgasleiding. De leiding speelt nog altijd een rol in de Europese gasvoorziening. Tegelijkertijd wordt binnen Gasunie al gekeken naar de veel langere termijn: kan infrastructuur die nu voor aardgas wordt gebruikt, uiteindelijk een andere functie krijgen?

Van Nederland naar Engeland en weer terug

De BBL werd in 2006 in gebruik genomen. De 235 kilometer lange leiding loopt van Balgzand in Noord-Holland naar Bacton aan de Britse oostkust. Oorspronkelijk was het doel duidelijk: Nederlands gas naar Engeland transporteren.

De energiemarkt van toen bestaat inmiddels niet meer. Het Groningenveld is gesloten, de Europese gasstromen zijn ingrijpend veranderd en na de Russische inval in Oekraïne moesten Europese landen op zoek naar alternatieve gasleveringen.

De BBL bleek daardoor ook geschikt voor een andere rol. Rond 2019 werd de infrastructuur technisch aangepast zodat gas in beide richtingen kan stromen. Inmiddels gaat het gas de afgelopen jaren vooral van het Verenigd Koninkrijk naar Nederland.

“Dat was toen heel onzeker. Zullen we dit ooit nodig hebben? Maar het is een hele slimme technische aanpassing geweest”, zegt Ivan Wapstra, managing director van BBL Company.

De omgekeerde gasstroom werd vooral belangrijk tijdens de energiecrisis. Het Verenigd Koninkrijk beschikt over relatief veel LNG-importcapaciteit. Gas dat daar via LNG-terminals binnenkomt, kan via de BBL richting Nederland worden vervoerd.

De leiding blijft voorlopig voor aardgas

Dat de BBL een voorbeeld is van aanpasbare infrastructuur, betekent niet dat de leiding binnenkort een nieuwe bestemming krijgt. Voorlopig blijft aardgas de energiedrager die door de leiding stroomt.

De capaciteit bedraagt volgens Wapstra ongeveer 2 miljard kubieke meter gas per jaar. Dat komt overeen met ongeveer 7 procent van de Nederlandse gasvraag. De daadwerkelijke benutting en richting hangen af van de markt, de vraag naar gas, prijsverschillen en de technische mogelijkheden van de netwerken aan beide kanten van de Noordzee.

De BBL wordt daarbij vooral als seizoensverbinding gebruikt. In de periode van 1 april tot 1 oktober is de gegarandeerde transportcapaciteit voornamelijk gericht op gastransport van Engeland naar Nederland. In de winter is de gegarandeerde capaciteit juist gericht op de andere richting.

Een leiding als onderdeel van een veranderend energiesysteem

Dat de BBL van richting kon veranderen, maakt de leiding interessant voor de energietransitie. Niet omdat de aardgasfunctie binnenkort verdwijnt, maar omdat het laat zien dat energie-infrastructuur niet altijd voor eeuwig aan één toepassing vastzit.

Die gedachte wordt belangrijker naarmate Nederland minder aardgas gaat gebruiken.

Gasunie beheert in Nederland meer dan 17.000 kilometer aan leidingen. De vraag die daarbij op lange termijn ontstaat, is wat er met die infrastructuur moet gebeuren als de gasstromen kleiner worden.

“Uitbreiding op het gassysteem is niet meteen aan de orde”, zegt Wapstra. “We kijken veel meer van: hoe kun je nou nog efficiënter opereren om recht te doen aan de veranderende gasstromen en op termijn afnemende gasstromen?”

Kan een gasleiding later iets anders vervoeren?

Op de langere termijn wordt binnen Gasunie wel gekeken naar de mogelijkheden om bestaande infrastructuur voor andere energiedragers in te zetten. Daarbij gaat het onder meer om waterstof, groen gas, warmte en CO₂-transport en -opslag.

Voor de BBL is dat nadrukkelijk een langetermijnperspectief. De leiding wordt niet op korte termijn omgebouwd tot een waterstof- of CO₂-leiding. Wapstra plaatst mogelijke toepassingen eerder rond 2040 dan 2030.

“Het is ook geen eenvoudige technische kwestie. Een leiding die geschikt is voor aardgas, is niet automatisch geschikt voor waterstof, CO₂ of een andere energiedrager. Daarvoor zijn technische aanpassingen en onderzoek nodig, maar ook economische en juridische afspraken. Verder komt daar nog een extra dimensie bij: de leiding verbindt Nederland met het Verenigd Koninkrijk, waardoor ook aan beide kanten van de Noordzee overeenstemming nodig zou zijn. De mogelijke toekomstige toepassing is dus nog onzeker.”

Van gasnet naar energie-infrastructuur

De infrastructuur is niet alleen een netwerk voor aardgas, maar een onderdeel van het bredere energiesysteem. Welke rol bestaande leidingen uiteindelijk krijgen, moet per infrastructuur worden bepaald. Voor de BBL ligt die toekomst nog ver weg. Eerst blijft het een verbinding tussen twee gasmarkten. Pas als de gasvraag verder afneemt en alternatieve energiedragers een grotere rol krijgen, komt de vraag nadrukkelijker op tafel of delen van de bestaande infrastructuur opnieuw kunnen worden gebruikt.

Open dag BBL op zaterdag 26 september

Wie de BBL tijdens de open dag op 26 september bezoekt, krijgt vooral een kijkje in een installatie. In Anna Paulowna staan vier grote elektrisch aangedreven compressoren die het gas op de juiste druk brengen. De installatie wordt grotendeels op afstand bestuurd vanuit een centrale commandopost in Groningen. Daar worden continu onder meer druk, gasstromen, kwaliteit en afname gemonitord. Op basis daarvan wordt bepaald welke compressoren nodig zijn en hoe het transport wordt georganiseerd. “Tijdens de open dag zijn meerdere medewerkers aanwezig van BBL, maar ook van de landelijke netbeheerder GTS en van de Gasunie-bedrijfsonderdelen CO₂, Warmte en Waterstof. Zij gaven uitleg over het huidige energiesysteem en de toekomstvisie van zowel BBL als Gasunie.”

Aanmelden voor de open dag kan hier: Aanmeldlink open dag BBL