Vlaanderen bereidt afscheid van aardgas voor: wat betekent dat voor inwoners?

Vlaanderen zet een belangrijke stap richting een klimaatneutrale toekomst. De Vlaamse regering heeft netbeheerder Fluvius de opdracht gegeven om een plan uit te werken voor de geleidelijke afbouw van het aardgasnet. Dat moet ervoor zorgen dat Vlaanderen tegen 2050 zijn klimaatdoelstellingen kan halen. Hoewel de gaskraan niet meteen dichtgaat, start de voorbereiding nu al om toekomstige investeringen beter te sturen.

Waarom wordt het aardgasnet afgebouwd?

Vandaag verwarmen nog ongeveer twee op de drie gezinnen hun woning met aardgas. Toch daalt het aantal aansluitingen geleidelijk doordat steeds meer mensen overschakelen op alternatieven zoals warmtepompen of warmtenetten.

Dat brengt een financieel probleem met zich mee. Het aardgasnet moet onderhouden blijven worden, maar de kosten worden verdeeld over steeds minder gebruikers. Daardoor dreigen de nettarieven voor de gezinnen die nog aangesloten blijven, sterk te stijgen. Volgens verschillende volksvertegenwoordigers zijn dat vaak niet de gezinnen die gemakkelijk kunnen investeren in duurzame verwarmingssystemen. Het gaat regelmatig om huurders, ouderen of gezinnen met beperkte financiële middelen, waardoor de energietransitie ook een sociale uitdaging wordt.

Een wijkgerichte aanpak biedt kansen

De geplande afbouw van het gasnet kan tegelijkertijd kansen creëren voor een duurzamere infrastructuur. Wanneer straten worden opengebroken om gasleidingen buiten gebruik te stellen, kunnen er tegelijkertijd andere werken plaatsvinden. Denk aan het aanleggen van warmtenetten aanleggen, het elektriciteitsnet versterken voor warmtepompen en elektrische voertuigen, woningen op wijkniveau begeleiden naar duurzame verwarming en infrastructuurwerken efficiënter combineren

Experts wijzen erop dat een collectieve aanpak per buurt of wijk vaak goedkoper en effectiever is dan individuele renovaties woning per woning.

Fluvius moet een uitdienstnameplan opstellen

De aanleiding voor deze voorbereidingen ligt deels bij de Europese regelgeving. De Europese Gasrichtlijn van 2024 verplicht aardgasnetbeheerders om uitdienstnameplannen op te stellen.

Daarin moet duidelijk worden:

• Welke delen van het aardgasnet de komende tien jaar buiten gebruik worden gesteld

• Welke infrastructuur eventueel een nieuwe bestemming krijgt

• Op welke locaties een afbouw technisch en economisch verantwoord is

Pas nadat de Vlaamse Nutsregulator (VNR) zo’n plan heeft goedgekeurd, kan Fluvius effectief delen van het aardgasnet sluiten.

Wat doet dit met de kosten voor burgers?

Een belangrijke bezorgdheid blijft de financiële impact voor de bewoners die als laatste op het aardgasnet aangesloten zijn. Uit studies blijkt dat een dalend gasverbruik kan leiden tot hogere distributiekosten voor de overblijvende gebruikers.

Minister van Energie Melissa Depraetere benadrukt daarom dat niemand op het einde van de transitie met een onredelijk hoge energierekening mag achterblijven. De Vlaamse Nutsregulator krijgt een belangrijke rol bij het uitwerken van een eerlijke tariefstructuur. Daarnaast wordt bekeken of een zogenoemd gastransitiefonds kan helpen om de kosten van de afbouw te spreiden. Hoe zo’n fonds precies zal worden gefinancierd, ligt nog niet vast.

Kosteloze afsluiting in de toekomst

Een opvallende verandering is dat toekomstige uitdienstnames van een gasaansluiting kosteloos zouden kunnen gebeuren voor de netgebruiker. Vandaag moet een eigenaar vaak zelf opdraaien voor dergelijke kosten. De concrete voorwaarden, uitzonderingen en procedures moeten nog verder worden uitgewerkt.

Geen onmiddellijke verandering

Voor gezinnen die vandaag met aardgas verwarmen verandert er voorlopig niets. De Vlaamse regering benadrukt dat de afbouw van het aardgasnet een langetermijnsproject is dat zich over meerdere decennia zal uitstrekken. Toch is een vroege voorbereiding noodzakelijk om verkeerde investeringen te vermijden en de overstap naar duurzame warmte betaalbaar en haalbaar te houden.

De afbouw van het aardgasnet markeert een belangrijke stap in de Vlaamse energietransitie. De uitdaging bestaat erin om klimaatdoelstellingen te combineren met sociale rechtvaardigheid en betaalbaarheid. Als de plannen goed worden afgestemd op warmtenetten, renovaties en een sterker elektriciteitsnet, kan de overgang niet alleen bijdragen aan een lagere co2-uitstoot, maar ook aan een toekomstbestendig energiesysteem.