Elektrificatie van industriële warmte vraagt om een pragmatische aanpak
13.01.2026 Gijs de Koning
De elektrificatie van warmte wordt vaak neergezet als een breuk met het verleden. In de praktijk is de transitie veel geleidelijker en complexer. Dat is precies de realiteit waarin Eco Steam and Heating Solutions al jaren opereert. Het bedrijf, dat grote industriële installaties voor de productie van warmte levert, gaat al een tijdje mee in de warmtesector. Vanuit die ervaring kijken Jan Bron en Frans van der Zanden nuchter naar de elektrificatie van warmte: als een noodzakelijke, maar vooral pragmatische stap.
Eco Steam and Heating levert installaties aan onder meer de papierindustrie, voedingsmiddelenproducenten en chemische bedrijven. Daarnaast speelt het bedrijf een rol in warmtenetten, waar stoom- en heetwaterketels zorgen voor piek- en back-upcapaciteit. De energiebron in hun installaties kan variëren van gas, elektriciteit of in de toekomst waterstof, maar het eindproduct blijft hetzelfde: warmte. Daarmee groeit het bedrijf pragmatisch mee met de verduurzamingsbehoeften van de markt zonder de hoge temperaturen als eindproduct op te offeren.
Waarom elektrificatie nu versnelt
Dat elektrificatie van warmte in een stroomversnelling is gekomen, heeft volgens Jan Bron meerdere oorzaken. “Wat we bij onze klanten heel sterk zien, is de druk om emissies terug te dringen.” Daarbij gaat het niet alleen om CO₂, maar ook om stikstof. “Elektrisch verwarmen en elektrisch stoom maken veroorzaken geen emissies voor bedrijven”, aldus Bron.
Tegelijkertijd speelt de ontwikkeling van het elektriciteitssysteem een grote rol. De groei van zon en wind zorgt voor steeds grotere fluctuaties in aanbod. “Vijf jaar geleden verkochten we nog geen elektrische ketels”, stelt Bron. “Nu is een heel groot deel van de installaties die we leveren elektrisch.” Elektrische en hybride ketels bieden bedrijven de mogelijkheid om flexibel in te spelen op momenten van goedkope of overvloedige stroom en daarmee ook bij te dragen aan de balancering van het elektriciteitsnet.
De kracht van hybride oplossingen
Volledig elektrisch is echter lang niet altijd haalbaar of wenselijk. Bedrijfsprocessen moeten blijven draaien, ongeacht elektriciteitsprijzen of netcongestie. Hiervoor heeft het bedrijf ook een oplossing: de hybride stoomketel.
“Een hybride stoomketel heeft twee warmtebronnen”, legt Van der Zanden uit. “Een traditionele gasbrander én een elektrische dompelspiraal.” Zo worden twee energiebronnen gecombineerd. “Als de stroom goedkoop is, kan er zoveel mogelijk elektrisch worden opgewekt. Is de stroom duur of niet beschikbaar, dan kan de installatie terugschakelen naar gas.”
Die flexibiliteit is cruciaal. “Binnen een minuut kunnen we omschakelen van gas naar elektrisch en vol vermogen leveren”, zegt Van der Zanden. “Als je een uur nodig hebt om te schakelen, ben je de prijspiek op de markt al voorbij.”
Praktijkvoorbeeld: Philip Morris International
Een voorbeeld van deze aanpak is het project bij Philip Morris International (PMI), waarbij de investeringen in duurzaamheid direct aansluiten bij de wereldwijde transformatie van het bedrijf. De producttransformatie van Philip Morris naar een focus op "rookvrije producten" zorgt ook voor een transformatie in het productieproces en de energiebehoefte. In de fabriek is daarom gekozen voor Bosch hybride stoomketels om een deel van de warmtevraag te elektrificeren zonder het productieproces in gevaar te brengen.
De stoom wordt daar deels gebruikt voor verwarming, maar hoofdzakelijk voor het productieproces. Door de inzet van twee hybride ketels kon het geïnstalleerd gasvermogen worden teruggebracht. “Daardoor zijn ze onder de ETS-grens gevallen en hoeven ze niet meer deel te nemen aan het emissiehandelssysteem”, aldus Van der Zanden.
In kader: Installaties met een thermisch ingangsvermogen van meer dan 20 megawatt vallen onder volgens de EU onder het Emission Trading System (ETS). Dit houdt in dat ze hun emissierechten moeten inkopen en verhandelen.
De uitdaging bij PMI zat vooral in de integratie, legt Van der Zanden uit. “De grootste uitdaging was het inpassen in het bestaande systeem. Het leidingwerk moest aangepast worden en de nieuwe ketels moesten samenwerken met de bestaande installaties. Maar alles kan, als je dezelfde richting op wilt.”
Naast elektrificatie is bij PMI ook ingezet op efficiëntie. Door warmteterugwinning, economisers en slimme regeling draait de installatie op gas met een rendement van bijna 97 procent. Elektrische opwekking zorgt daarnaast voor een forse CO₂-reductie.
Warmtenetten: zekerheid en flexibiliteit
Naast industriële klanten levert Eco Steam and Heating ook oplossingen voor warmtenetten. Vaak gaat het om tijdelijke of ondersteunende installaties. “Wij leveren niet altijd de duurzame bron zelf”, zegt Bron. “Maar we leveren wel de stap die nodig is om verduurzaming mogelijk te maken.”
Warmtenetten hebben te maken met leveringszekerheid en piekbelastingen. In die situaties zijn hulpcentrales nodig. “Die draaien relatief weinig, maar moeten er wel staan”, aldus Bron.
Ook liggen hier voor Eco Steam and Heating Soltions mogelijkheden voor elektrificatie en hybride oplossingen, mits de netaansluiting het toelaat. “De voordelen zijn in feite hetzelfde als in de industrie”, zegt Bron. “Elektrisch verwarmen op momenten dat de omstandigheden gunstig zijn.”
Waterstof: belofte voor later
Hoewel veel ketels inmiddels ‘waterstof-ready’ zijn, zien Bron en Van der Zanden waterstof vooral als een optie voor de langere termijn. “Het voordeel is dat je geen CO₂ uitstoot”, zegt Bron. “Maar stikstofoxide-emissies blijven een probleem en de beschikbaarheid van waterstof is nog heel onzeker.” Elektrificatie is op dit moment vaak eenvoudiger en sneller schaalbaar.
Wat het verhaal van Eco Steam and Heating kenmerkt, is de afwezigheid van ideologie. Elektrificatie is geen doel op zich, maar een middel. “Wij weten ook niet hoe het er over tien jaar uitziet. Maar je moet wel snel kunnen meebewegen. Ik zie de energietransitie echt niet als een probleem”, besluit Bron. “Het is eigenlijk een hele leuke tijd.”
