Niet later, maar nu: de realiteit van de energietransitie
22.04.2026 Frank Agterberg Voorzitter van Vereniging Warmtepompen
Letterlijk in gesprek met de toekomst. Zo voelt het wanneer ik meerdere keren per maand voor een klas middelbare scholieren sta namens Darel Education. Samen met bijna honderd collegagastdocenten leggen we uit dat ‘we’ het heel goed hebben door de hoeveelheid energie die we per persoon tot onze beschikking hebben. Maar… dat 5/6e van de wereldbevolking daaraan nog niet meedoet en dat óók wil. En dat de helft van de fossiele voorraad al is verbruikt. En dat we over maximaal 12 jaar moeten stoppen met fossiele energie, omdat we anders over kantelpunten gaan waarna het klimaat op aarde véél minder comfortabel zou worden.
“Wat kunnen we daaraan doen dan?” vraagt altijd wel een leerling, zich beseffend dat zij of hij tegen die tijd nét in haar of zijn eerste baan zal zitten.
Het eerlijke en concrete antwoord die wij de leerlingen kunnen geven is: best veel. Daarover gaat het hoopgevende tweede deel van de masterclass: energieverlies beperken, efficiency verhogen, bewuste keuzes maken en de dan nog nodige energie duurzaam opwekken. En dat kan allemaal al, onder andere met warmtepompen. In Nederland draaien die al voornamelijk op oranje-groene duurzame stroom van Nederlandse zon, wind en biobrandstoffen. We hebben de technologie. We hebben de kennis. En steeds vaker hebben we ook de economische logica aan onze kant. De energietransitie is allang geen abstract toekomstbeeld meer, maar een praktische opgave.
Wat mij opvalt, is dat jongeren die oplossing vaak sneller accepteren dan volwassenen. Waar wij blijven hangen in terugverdientijden en beleidsdiscussies, zien zij vooral: werkt het, en helpt het? Dat pragmatisme is verfrissend. Het dwingt ons om eerlijk te kijken naar onze keuzes.
Neem de discussie over isoleren versus installeren. Jarenlang volgden we netjes de trias energetica: eerst besparen, dan efficiëntie, dan opwek. Maar recente inzichten laten zien dat een hybride warmtepomp vaak een logische eerste stap is. Niet perfect, wel effectief. En vooral: snel schaalbaar. In een wereld met een deadline is snelheid geen luxe, maar noodzaak. Tegelijkertijd verandert het speelveld. Elektriciteit wordt groener, maar ook dynamischer. De uitdaging verschuift van alleen opwekken naar balanceren. Warmtepompen kunnen daarin een onverwachte held worden. Door slim te sturen wanneer ze draaien, helpen ze pieken afvlakken en het net stabiel houden. Flexibiliteit wordt de nieuwe standaard.
En ja, er zit ook een ongemakkelijke waarheid in dit verhaal. De geschiedenis leert dat energiecrises en geopolitieke spanningen transities versnellen. Hogere gasprijzen of onzekerheid over leveringen maken duurzame alternatieven plots aantrekkelijker. Het is wrang dat externe schokken nodig lijken om beweging te creëren, maar het onderstreept wel hoe belangrijk energie-onafhankelijkheid is.
Wat ik hoop, is dat we niet wachten op de volgende crisis om door te pakken. Die scholier in de klas heeft namelijk gelijk. De vraag is niet óf we iets kunnen doen. De vraag is of we het snel genoeg doen.
