TNO start living lab voor renovaties tegen hittestress en vochtproblemen
02.06.2026 Gijs de Koning
TNO en vastgoedontwikkelaar NeroZero starten op 2 juni, tijdens Heat Action Day, met de R-SHADOW-demonstratiewoning in Dijk en Waard. In het living lab worden renovatiemaatregelen getest die woningen naast energiezuiniger, ook beter bestand tegen oververhitting, vochtproblemen en schimmelvorming moeten maken.
Het project raakt aan een groeiend probleem in de bestaande woningvoorraad. Volgens het CBS had in 2024 20,5 procent van de huishoudens last van vocht of schimmel in de woning. Bij huurwoningen lag dat aandeel op 29,6 procent. Ook gaf 46,4 procent van de huurders aan de woning bij warm weer niet aangenaam koel te kunnen krijgen.
Daarmee verschuift de opgave voor woningrenovatie. Tot nu toe lag de nadruk vaak op energiebesparing en betere labels, maar betere isolatie verandert ook de warmtebalans, ventilatie en vochtbalans in woningen. Volgens TNO kan dat gevolgen hebben voor thermisch comfort en schimmelvorming wanneer maatregelen niet in samenhang worden ontworpen.
In R-SHADOW onderzoekt TNO met fabrikanten, ketenpartners en woningcorporaties combinaties van nachtventilatie, zonwering, ventilatie, hybride koelconcepten en gerichte isolatie. De oplossingen worden niet alleen in de demonstratiewoning getest, maar ook toegepast bij renovatieprojecten van deelnemende woningcorporaties in Amsterdam, Eemnes, Hilversum en Rotterdam. Het gaat om grondgebonden woningen, portiekwoningen en flats.
Meerdere innovaties houden woning koel
Een van de innovaties die op de demowoningen worden toegepast is de combinatie van zonwering en nachtventilatie. Overdag moet zonwering warmte buiten houden; ’s nachts kan koelere buitenlucht worden gebruikt om de woning af te koelen. Daarbij kijken DUCO en VELUX naar oplossingen die ook rekening houden met regen, insecten en inbraakveiligheid.
Daarnaast wordt gekeken naar hybride koeling. Wanneer passieve maatregelen onvoldoende zijn, bijvoorbeeld in stedelijke gebieden, kan aanvullende koeling nodig zijn. Klimaatmissie en JAGA werken volgens TNO aan een regeling die schakelt tussen zonwering, nachtventilatie, verdampingskoeling en actieve koeling. Die regeling wordt gebaseerd op vocht- en gebouwmodellen van TNO, waarbij temperatuur en luchtvochtigheid centraal staan.
Ook ventilatie en schimmelbestrijding zijn onderdeel van het onderzoek. In de living labs worden onder meer kanaalarme balansventilatie, nachtventilatie en natuurlijke toevoer met mechanische afvoer verder ontwikkeld. Voor schimmelproblemen onderzoeken de partners een combinatie van reiniging, preventieve maatregelen, vochtregulerende materialen zoals dampopen minerale verf, bewonersvoorlichting en betere ventilatie.
Actieve koeling
De aanpak sluit aan bij eerder onderzoek in opdracht van TKI Urban Energy en RVO. Daaruit bleek dat passieve en actieve koeling explicieter moeten worden meegenomen bij verduurzaming van gebouwen. Volgens dat onderzoek kan buitenzonwering de koelbehoefte met een factor twee tot drie verlagen ten opzichte van een woning zonder zonwering. Tegelijk waarschuwen de onderzoekers dat actieve koeling, zoals airconditioning, extra elektriciteitsvraag kan veroorzaken, juist op momenten dat zonnestroom niet altijd beschikbaar is.
Steeds warmer
De urgentie neemt toe door klimaatverandering. Volgens de KNMI’23-klimaatscenario’s wordt het in alle seizoenen warmer en krijgt Nederland vaker te maken met tropische dagen. Hittegolven komen in de toekomst vaker voor, worden heter en houden langer aan.
Op Heat Action Day maakt het KNMI overigens ook een hittekrachtindex beschikbaar in de KNMI-app.
TNO wil de resultaten uit R-SHADOW vertalen naar ontwerprichtlijnen en standaard renovatiepakketten. Daarmee moet duidelijker worden welke combinaties van maatregelen in welke woningtypen effectief zijn tegen oververhitting en schimmelvorming, zonder het energiegebruik onnodig te verhogen. Wouter Borsboom, business consultant bij TNO, zegt daarover: “De resultaten vertalen we naar ontwerprichtlijnen en standaard renovatiepakketten voor energiebesparing én het tegengaan van oververhitting en schimmelvorming. Het uiteindelijke doel is brede toepassing in de praktijk.”
