Klimaatrisico’s worden het best beperkt door transformerende en intensiverende maatregelen

07.04.2026 Sjoerd Rispens

Klimaatverandering is steeds meer zichtbaar en voelbaar. Sinds het begin van de metingen in 1901 is de temperatuur in Nederland gemiddeld meer dan 2,5 graden Celsius gestegen. De afgelopen jaren waren de warmste ooit gemeten. Nederlandse huizen en andere gebouwen zijn niet goed voorbereid op het nieuwe, warmere, klimaat. Hittestress zal een steeds groter probleem worden. Als Nederland zich hier goed op gaat voorbereiden en extra maatregelen neemt, zal uiteindelijk iedereen ermee te maken krijgen, stellen onderzoekers van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) in een nieuw rapport.

In de steden zullen de gevolgen het meest merkbaar zijn. Zonder nadere maatregelen is in 2050 zeker tweederde van alle meergezinswoningen, zoals galerij- en portiekflats, beneden- en bovenwoningen, onvoldoende beschermd tegen hitte, waardoor er minder wooncomfort is en een grote kans op warme slapeloze nacht. Nu klinkt dat nog niet heel erg, maar ouderen en mensen met een chronische aandoening kunnen zonder goede maatregelen sterven.

En niet alleen mensen met een kwetsbare gezondheid lopen meer gevaar. Dat geldt ook voor mensen met een kleinere portemonnee. Experts zijn het er over eens dat de meest simpele manier om hitte buiten je huis te houden ligt bij zonwering. Maar mensen in een financieel kwetsbare positie hebben niet de middelen om dit aan te schaffen. Een airco, waarvan de verkoop al enkele jaren stijgt in Nederland en ook een goede oplossing is om hittestress tegen te gaan, is dan ook geen optie.

Er zal dus actie moeten worden ondernomen, maar welke aanpak of maatregel het meest geschikt is, hangt af van de plaats, de tijd en welk probleem het meest belangrijk is om op te lossen. Maar de onderzoekers geven wel duidelijk aan dat er sowieso een mix van verschillende maatregelen nodig zijn om zowel korte als lange termijnproblemen aan te pakken.

Transformeren of intensiveren

Wat ook meespeelt is wat de overheid en samenleving belangrijk vinden. De onderzoekers poneren een aantaltwee fundamentele vragen, zoals: “Welke risico’s zijn acceptabel en welke mate van bescherming is gewenst? Vindt de samenleving het bijvoorbeeld acceptabel dat er meer mensen ziek worden en doodgaan door de hogere temperaturen, en hoeveel extra ziekenhuisopnames en sterfgevallen mogen er dan zijn?”

Een andere vraag luidt: Hoe wil Nederland omgaan met verschillen en ongelijkheden? In sommige delen van Nederland zijn de gevolgen van klimaatverandering bijvoorbeeld meer te merken dan in andere delen. Zo hebben steden te maken met hogere temperaturen dan hun omgeving. In hoeverre is de samenleving bereid dit soort regio’s en bevolkingsgroepen te beschermen?

De eerder genoemde maatregelen, zonwering en airco’s, zijn goede voorbeelden van adaptatierichtingen, intensiveren en transformeren. Bij intensiveren van het huidige beleid en maatregelen gaat het vooral om technische ingrepen die gericht zijn op een specifiek risico. Die worden vaak op lokale schaal toegepast. De samenleving blijft hierbij zo veel mogelijk de activiteiten doen die ze nu doet en op de bestaande locaties. De oplossingen op het gebied van warmte en koeling worden tegengegaan met airco’s, zonweringen en witte daken.

Wanneer er wordt gekozen voor transformeren past Nederland zich aan op de veranderende weersomstandigheden. Dan wordt er bijvoorbeeld op grote schaal meer groen gebouwd in de omgeving. Dat helpt tegen de hitte.

Hoe zit dat in woonwijken? In Nederland staan talloze woonwijken met appartementencomplexen.  De bewoners van dit soort wijken krijgen vaker te maken met de vele gevolgen van klimaatverandering. In hete en droge zomers wordt het te warm in veel appartementen: bijna 10 miljoen Nederlanders wonen in een huis met een hoog risico op oververhitting, zo onderzocht Investico eerder. Door de toenemende droogte wordt het groen in de wijk aangetast, waardoor de buitentemperatuur nog meer oploopt. Wanneer er voor een intensiverende aanpak wordt gekozen zal het vooral de verantwoordelijkheid zijn van individuele bewoners om maatregelen te treffen.

Gezondheidseffecten

Ondanks dat de problemen in de stedelijke gebieden groter zullen zijn, zal ook het platteland de dans niet ontspringen. Vee op boerderijen heeft last van hittegolven, met gevolgen voor het welzijn van de dieren, en wat zal leiden tot een lagere productie van melk en vlees. Zij kunnen tijdens hittegolven wel op stal worden gehouden en gekoeld met airco’s.

De onderzoekers hebben ook nog de gezondheidseffecten op kortere en langere termijn gekeken. Ze concluderen dat positieve gezondheidseffecten op kortere termijn te zien zijn met technische (intensiverende) maatregelen zoals de airco. De transformerende aanpak zorgt juist voor positievere gezondheidseffecten op langere termijn.

Als je alle voor- en nadelen van intensiveren en transformeren op een rij zet kunnen de volgende conclusies getrokken. Intensiveren bijvoorbeeld kan snel en effectief worden toegepast, maar vergroot de verschillen en vraagt constant om nieuwe aanpassingen. En daar komt het al eerder genoemde nadeel bij dat niet iedereen de financiële slagkracht heeft om zich aan te passen.

Het voordeel van transformatieve maatregelen is dat deze vaak meerdere positieve (bij)effecten kunnen hebben: meer ‘groen’ werkt niet alleen tegen hitte, maar ook voor behoud of verbetering van de biodiversiteit. Het zorgt ook voor een prettigere leefomgeving, waarin mensen meer naar buiten gaan en elkaar ontmoeten. Dat bevordert de ‘sociale cohesie’, waardoor mensen tijdens extreme omstandigheden meer op elkaar zullen letten.

Het nadeel is dat de aanpassingen moeilijker zijn om toe te passen. Ze raken meerdere sectoren en het kost enorm veel tijd om het goed af te stemmen met alle betrokkenen en uit te voeren. Bovendien duurt het hierbij langer voor je effect ziet. De onderzoekers besluiten dat een mix van beide opties de grootste kans heeft om de risico’s te beperken.