TNO: Volledig elektrische warmtepomp beste optie voor verduurzaming corporatiewoningen
06.03.2026 Gijs de Koning
Een lucht-waterwarmtepomp in combinatie met beperkte isolatie van de woning blijkt in veel gevallen de meest effectieve manier om corporatiewoningen te verduurzamen en de energierekening te verlagen. Dat blijkt uit een nieuw onderzoek van TNO waarin zeven scenario’s voor de verduurzaming van sociale huurwoningen zijn doorgerekend. De uitkomsten staan deels haaks op het huidige beleid, dat sterk inzet op eerst isoleren.
TNO vergeleek verschillende combinaties van isolatie en installaties, waaronder hybride warmtepompen, lucht-waterwarmtepompen en bodemwarmtepompen. Daarbij werd ook gekeken naar verschillende isolatieniveaus. In meerdere scenario’s kwam een lucht-waterwarmtepomp gecombineerd met isolatie tot minimaal schillabel D (zie kader) als beste optie naar voren. Deze combinatie zorgt volgens de onderzoekers voor zowel de grootste CO2-reductie als de grootste daling van de energierekening.
In de praktijk betekent isolatie tot schillabel D meestal dat een woning basismaatregelen heeft, zoals spouwmuurisolatie en HR-glas, maar nog geen uitgebreide dak- of vloerisolatie. Het gaat dus om een gematigd isolatieniveau: beter dan een ongeïsoleerde woning, maar nog niet optimaal.
In het TNO-onderzoek wordt gewerkt met het schillabel. Dat is iets anders dan het bekende energielabel van woningen. Het energielabel zegt iets over de totale energieprestatie van een woning, inclusief installaties zoals een cv-ketel of warmtepomp en eventueel zonnepanelen. Het schillabel kijkt alleen naar de isolatie van de woning (dak, gevel, vloer en ramen) en laat installaties buiten beschouwing. Het wordt in beleidsstudies gebruikt om isolatieniveaus los van installaties te kunnen vergelijken.
Alleen isoleren blijkt minst efficiënt
Uit het onderzoek blijkt dat het scenario met alleen isoleren de minst efficiënte investering is. Dat is opvallend, omdat dit in de praktijk vaak de route is die nu wordt gevolgd.
Isoleren verlaagt wel het energiegebruik, maar omdat woningen aardgas blijven gebruiken blijft de CO2-reductie beperkt. Volgens het rapport levert alleen isoleren ongeveer 23 procent CO2-besparing op ten opzichte van de huidige situatie.
Daarnaast blijven de energiebesparingen relatief beperkt. Bij alleen isoleren daalt de energierekening gemiddeld 15 tot 17 procent, terwijl bij het plaatsen van een volledig elektrische warmtepomp de energielasten met 41 tot 49 procent kunnen dalen, zelfs bij isolatie tot schillabel D.
Onderzoekers zetten vraagtekens bij Trias Energetica
De onderzoekers plaatsen ook vraagtekens bij de manier waarop de Trias Energetica in het beleid wordt toegepast. Volgens dit principe moet eerst het energiegebruik worden beperkt, daarna duurzame energie worden toegepast en pas als laatste fossiele energie zo efficiënt mogelijk worden gebruikt.
Volgens de onderzoekers kan die volgorde in de praktijk juist vertragen. Zij stellen daarom een alternatieve aanpak voor: “Waarom niet gelijk een ketel die aan vervanging toe is vervangen door een hybride warmtepomp, en een paar jaar later de woning isoleren om de hybride warmtepomp dan als elektrische warmtepomp te gebruiken? Dus een meer geleidelijke overgang naar gasvrij.”
Door eerst installaties te vervangen kan sneller worden opgeschaald met warmtepompen, omdat er niet hoeft te worden gewacht op grootschalige isolatieprojecten.
Volledig elektrische warmtepomp met schillabel D meest efficiënte route
Volgens het rapport is de meest efficiënte verduurzamingsroute voor corporatiewoningen een volledig elektrische warmtepomp gecombineerd met minimaal schillabel D-isolatie. Deze combinatie levert de grootste CO2-reductie en de grootste verlaging van energielasten op per geïnvesteerde euro.
Daarnaast hebben veel woningen in de corporatiesector al een isolatieniveau rond schillabel D. Daardoor kunnen relatief veel woningen snel worden verduurzaamd door een warmtepomp te plaatsen. Volgens de onderzoekers maakt dat het eenvoudiger om de ongeveer 1,86 miljoen corporatiewoningen die nog een gasketel hebben aan te pakken.
Doelstelling 2050 met huidig tempo niet haalbaar
De nationale prestatieafspraken gaan ervan uit dat corporatiewoningen in 2050 CO2-vrij zijn. In de praktijk betekent dat dat woningen van het aardgas af gaan en worden verwarmd met duurzame systemen zoals warmtepompen of warmtenetten.
Om de circa 1,86 miljoen sociale huurwoningen die in 2024 nog een HR- of VR-gasketel hebben vóór 2050 te verduurzamen, moeten gemiddeld ongeveer 74.400 woningen per jaar worden aangepakt.
Volgens de onderzoekers ligt het huidige tempo daar ver onder. In 2024 werden naar schatting ongeveer 53.000 woningen geïsoleerd, maar slechts circa 18.000 warmtepompen geplaatst. Om de doelstelling te halen zouden jaarlijks ongeveer 74.000 warmtepompen moeten worden geïnstalleerd, ongeveer vier keer zoveel als nu.
Omdat de huidige aanpak vooral uit isolatiemaatregelen bestaat en minder uit het vervangen van verwarmingsinstallaties, blijven veel woningen aardgas gebruiken. Volgens TNO zal de huidige aanpak daarom niet leiden tot een CO₂-vrije corporatiewoningvoorraad in 2050.
