Falend warmte- en besparingsbeleid kan Nederland miljarden kosten
16.01.2026 Gijs de Koning
Nederland loopt het risico om miljarden euro’s kwijt te raken als het warmte- en energiebesparingsbeleid richting 2030 niet versneld wordt aangescherpt. Dat blijkt uit nieuw onderzoek van Ecorys, uitgevoerd in opdracht van de NVDE. Ook het achterblijven van energiebesparing, een kernonderdeel van de warmtetransitie, vormt een groot financieel en juridisch risico, waarschuwen de onderzoekers.
Uit de meest recente Klimaat- en Energieverkenning (KEV) van het Planbureau voor de Leefomgeving blijkt dat Nederland bij ongewijzigd beleid in 2030 blijft steken op ongeveer 32 procent hernieuwbare energie, terwijl een aandeel van ongeveer 39 procent nodig is om te voldoen aan de Europese afspraken. Dat tekortkomt in 2030 neer op 124 petajoule. Pas in 2034 zou Nederland dat doel alsnog halen.
Ook op het vlak van energiebesparing blijft Nederland achter. De Europese Energie-efficiëntierichtlijn schrijft voor dat het finale energieverbruik in 2030 fors lager moet liggen dan eerder geraamd. Volgens de KEV resteert in 2030 echter een gat van 107 petajoule. Anders dan bij hernieuwbare energie bestaat er voor energiebesparing geen mogelijkheid om tekorten via administratieve overdracht te compenseren.
Afkopen wordt snel duurder
Voor hernieuwbare energie kan Nederland formeel gebruikmaken van statistische overdracht: het inkopen van ‘papieren’ duurzame energie uit lidstaten die hun doelstelling overtreffen. Nederland deed dat eerder al in 2020, toen het hernieuwbare-energiedoel werd gemist en energie werd ingekocht bij Denemarken.
Ecorys becijfert dat deze route richting 2030 aanzienlijk duurder uitpakt. Op basis van historische prijzen, inflatiecorrectie en een scenario waarin de prijs gelijk is aan de gemiddelde onrendabele top van duurzame opwek, lopen de kosten voor Nederland in 2030 uiteen van rond de 0,5 tot 1,1 miljard euro. Over de periode 2030 tot en met 2033 kan het totaal oplopen tot ongeveer 2,6 miljard euro.
Daarbij waarschuwen de onderzoekers dat de kans groot is dat de prijzen richting de bovenkant van die bandbreedte uitkomen. Waar in 2020 nog sprake was van voldoende overschotten binnen de EU, laten de huidige nationale energie- en klimaatplannen (NECP’s) zien dat meerdere lidstaten hun doelen niet halen. Dat leidt tot schaarste op de markt voor statistische overdrachten en daarmee tot prijsopdrijving.
NVDE: investeer liever in eigen land
De NVDE noemt het “economisch onlogisch” om miljarden euro’s te besteden aan het afkopen van doelen in het buitenland, terwijl dat geld ook ingezet kan worden voor extra investeringen in Nederland. Volgens de brancheorganisatie leveren binnenlandse investeringen niet alleen duurzame energie en energiebesparing op, maar ook werkgelegenheid, innovatie en minder afhankelijkheid van energie-import.
De doelen kunnen volgens de NVDE wel worden gehaald door bijvoorbeeld de SDE++ en ISDE-subsidies voor te zetten, wind op zee te ondersteunen en procedures voor energieprojecten te versnellen.
Daarnaast wijst de NVDE erop dat statistische overdracht niets bijdraagt aan het oplossen van structurele knelpunten in Nederland, zoals netcongestie, trage vergunningverlening en het gebrek aan voldoende investeringszekerheid voor duurzame projecten. “Afkopen is symptoombestrijding, geen structurele oplossing”, stelt de organisatie.
Voor energiebesparing is de situatie volgens Ecorys nog urgenter. Omdat daar geen vergelijkbaar afkoopmechanisme bestaat, dreigt Nederland bij het uitblijven van extra maatregelen een inbreukprocedure van de Europese Commissie. Die kan uiteindelijk leiden tot dwangsommen of boetes, waarvan de hoogte vooraf moeilijk te ramen is.
Beleidskeuze met grote gevolgen
Het onderzoek benadrukt dat de komende kabinetsperiode cruciaal wordt. Versnelling van duurzame opwek, elektrificatie en energiebesparing vraagt om stabiel beleid, snellere procedures en voldoende investeringsruimte. Gebeurt dat niet, dan betaalt Nederland de rekening alsnog, maar dan zonder de bijkomende economische en maatschappelijke baten.
Volgens Ecorys en de NVDE is de conclusie helder: investeren in Nederlandse duurzame energie en besparing is niet alleen klimaatbeleid, maar ook financieel verstandiger dan het afkopen van doelen over de grens.
