Milieu Centraal: warmte- en energietransitie loopt vast op onzekerheid, complexiteit en kosten
12.05.2026 Lenna van den Haak
De energie- en warmtetransitie in Nederland loopt niet vast op onwil van huishoudens, maar op onzekerheid, complexiteit en kosten. Dat blijkt uit de nieuwe Monitor Duurzaam Leven van Milieu Centraal. Volgens het kenniscentrum is het draagvlak voor verduurzaming groot, maar ontbreekt het veel huishoudens nog aan duidelijkheid en praktische ondersteuning om daadwerkelijk stappen te zetten.
Uit de Monitor Duurzaam Leven blijkt dat 51 procent van de Nederlanders openstaat voor duurzamere keuzes die de energietransitie versnellen, terwijl minder dan een derde die keuzes ook daadwerkelijk maakt. Vooral bij woningverduurzaming ziet Milieu Centraal veel potentieel. Isolatiemaatregelen kunnen op brede steun rekenen, maar huishoudens blijven vaak steken bij losse ingrepen.
“De echte versnelling van de energietransitie zit niet alleen in technologie, maar vooral in wat mensen in hun dagelijks leven kúnnen doen”, zegt Ika van de Pas, directeur-bestuurder van Milieu Centraal. “Het vraagt niet om meer motivatie, maar om goede randvoorwaarden: voorspelbaar beleid, lagere financiële risico's, duidelijke keuzes en actieve ondersteuning.”
Groeiend draagvlak voor warmtepompen
Opvallend is dat de bereidheid om een volledig elektrische warmtepomp te installeren sterk is toegenomen. Volgens een aanvullende flitspeiling steeg de openheid hiervoor van 49 procent naar bijna 70 procent. Actualiteiten zoals de energiecrisis, discussies over netcongestie en nieuwe beleidsmaatregelen blijken grote invloed te hebben op het sentiment rond verduurzaming.
Tegelijkertijd groeit de zorg over de belasting van het elektriciteitsnet. In mei 2025 maakte 52 procent van de Nederlanders zich zorgen over netcongestie bij de aanschaf van een warmtepomp; inmiddels is dat opgelopen tot 65 procent. Ook zorgen over het gelijktijdig gebruik van elektrische apparaten nemen toe.
Volgens Judith Roumen, gedragsonderzoeker bij Milieu Centraal en medeauteur van de Monitor, leidt die onzekerheid mogelijk tot uitstel van verduurzamingsplannen. “Maar verduurzamen in huis, zoals met een hybride warmtepomp, is vaak nog prima mogelijk zonder dat je de aansluiting hoeft te verzwaren”, aldus Roumen. “Op de meeste plekken is verzwaring bovendien nog gewoon mogelijk. Het is daarom belangrijk dat mensen weten wat wél kan en hoe zij slimme keuzes kunnen maken, ook als het stroomnet onder druk staat.”
Isolatie blijft basis voor aardgasvrij
De Monitor laat zien dat zeven op de tien woningeigenaren openstaan voor een goed geïsoleerde woning. Circa 60 procent heeft inmiddels minimaal één maatregel genomen, zoals vloer- of glasisolatie. Toch is slechts 5 procent van de woningen van vóór 2018 al vergaand genoeg verduurzaamd om klaar te zijn voor een aardgasvrije toekomst.
Volgens Milieu Centraal vormt juist daar de grootste kans voor de warmtetransitie. Een goed geïsoleerde woning verlaagt structureel het energieverbruik en maakt vervolgstappen, zoals de inzet van een hybride of volledig elektrische warmtepomp, eenvoudiger en betaalbaarder.
De organisatie pleit daarom voor een systeem waarin woningverduurzaming duidelijker, eenvoudiger en financieel aantrekkelijker wordt gemaakt. Regionale verschillen tonen volgens de Monitor aan dat financiële prikkels werken. In Drenthe ligt de bereidheid tot vergaande woningverduurzaming bijvoorbeeld hoger, mede dankzij extra subsidies.
Daarmee verschuift de opgave volgens Milieu Centraal van het vergroten van draagvlak naar het daadwerkelijk mogelijk maken van duurzaam gedrag. Pas wanneer verduurzaming logisch, betaalbaar en overzichtelijk wordt, kunnen huishoudens hun rol in de warmtetransitie volledig invullen.
