Koudwatervrees voor de warmtepomp?

13.01.2026 Jappe Zijlstra Senior onderzoeker bij Milieu Centraal

Langzaam wint de warmtepomp terrein in ons land. De Nederlander raakt geleidelijk gewend aan het idee dat hij thuis óók een energietransitie moet maken, omdat het aardgasgebruik eindig is en de klimaatverandering beperkt moet blijven. De warmtepomp heeft veel voordelen, maar de Nederlander voelt vooral de drempels.

Zo’n lekkere winter met sneeuw als nu, dat willen we toch elk jaar? Alleen de stookkosten schoten omhoog en het gasverbruik versterkt de klimaatverandering. Een warmtepomp heeft minder kosten en minder klimaateffect. En er zijn nog wel wat plussen: een beetje koelen in de zomer en zonder hoge rekening de verwarming ’s nachts lekker aan laten staan. Logisch toch?

Maar de Nederlander twijfelt…

…Zo moet zijn huis voldoende isolatie hebben in combinatie met voldoende afgiftecapaciteit én een goede inregeling van het verwarmingssysteem. De investering om van het gas af te gaan is daardoor best groot. En blijft het met de warmtepomp net zo comfortabel warm als met de cv-ketel nu? En dan moet de buitenunit nog ergens staan waar het geluid geen probleem is en wordt het passen en meten waar hij binnen de installatie kwijt moet. Vervolgens leest hij in de media de bezorgde berichten van de netwerkbeheerders over netcongestie en is de twijfel compleet.

Koudwatervrees

Veel redenen voor koudwatervrees bij de aanschaf van een warmtepomp dus, zeker bij de all-electric. Veel Nederlanders willen wel besparen op kosten en energie en ze willen bijdragen aan de aanpak van het klimaatprobleem, maar het lijkt alsof huiseigenaren eerst even met één teen willen voelen of het water toch niet te koud is.

Ze springen in elk geval niet massaal in het diepe. De hybride warmtepomp wordt ingezet als teen om voorzichtig te voelen of ze die sprong echt durven te maken. Nog even de gasketel achter de hand voor het geval dat…

Spijt

Als ik met één teen voel hoe koud het zwemwater is, dan vind ik het meestal véél te koud. Als ik er niet meteen in spring, dan hoef ik al niet meer. Bij gebruikers van hybride warmtepompen werkt die teen wél. Het blijkt lekker warm! Ze zijn vaak trots op hun keuze en op hoeveel ze besparen. Met nog maar een paar honderd kuub gas komen ze het jaar door!

Een hybride is dus een slimme tussenoplossing. Een lage drempel en snel flink gas en geld besparen. Toch hoor ik ook regelmatig dat mensen daarna spijt hebben. Waren ze er maar in één keer ingedoken. Nu zitten ze nog voor jaren aan het aardgas. Nog maar een klein beetje, maar wel jaarlijks € 350 vastrecht. Auw…  En wat nu als een iets grotere hybride ‘all-electric-ready’ was geïnstalleerd? De gasketel nog achter de hand, maar ook de ruimte voor volgende stappen. Voor all-electric is vaak betere isolatie nodig en dat doen bewoners vaak stukje bij beetje. Een totaalplan voor verduurzaming is veel te groot. Maar vooruit kijken en opties open houden is toch slim?

Onbenut potentieel: Nederland wil wel maar doet niet

De koudwatervrees van de Nederlander kwam ook naar voren in de Monitor Duurzaam Leven 2025. Dit onderzoek naar gedrag, keuzes en actiebereidheid rond verduurzaming werd door mijn collega-gedragsonderzoekers samen met Motivaction uitgevoerd onder ruim 4.000 Nederlanders. Hieruit bleek dat er een groot onbenut potentieel is: de meerderheid van de Nederlanders wil wel impactvolle duurzame stappen zetten, maar het daadwerkelijke gedrag blijft achter. Veel mensen zetten wel kleinere duurzame stapjes, maar grotere keuzes met grote klimaatwinst zijn moeilijk.

Het is zorgelijk dat het huidige tempo van de energietransitie – mede daardoor - te laag is. PBL verwacht dat het niet haalbaar is om de klimaatdoelen voor 2030 te halen. Zo’n systeemverandering volgt een hobbelig pad. Helaas kunnen we dat niet egaliseren met feiten. Die kennen we wel. De energietransitie kán. Om het pad er doorheen te egaliseren moeten we mensen vooral helpen dat te voelen.

Woningeigenaren moeten het vertrouwen krijgen dat het met hun energietransitie stap voor stap goed komt. Daar is een focus op gedragsverandering voor nodig, ook bij overheid en bedrijfsleven. De feiten zijn er al. We wéten dat het water warm is. We moeten vooral helpen om in de toekomst te duiken.